Photoshop Magazin
 


Resimlerden Türetilmiş Buluşların Sahibi; Alexandr Rodchenko

01 August 2009 | Sayı: Aug 2009
 
1 2 3 4 5
 

İyi bir görüntü, binlerce sözcüğün anlattığından çok daha fazlasını anlatır. Tıpkı Alexander Rodchenko’nun fotoğrafları ve afişlerindeki gibi.

Alexander Rodchenko Rusya devriminden sonra ortaya çıkan Konstruktivist akımın en yetkin sanatçılarından biridir.
Rodchenko 23 Kasım 1891’de Petersburg Tiyatrosu sahnesinin bulunduğu bir binada dünyaya geldi. 14 yaşındayken Kazan’ a göçtüler. Rodchenko, burada çırak olarak girdiği bir fotoğrafçının yanında hayatının sonraki sanat gelişimini etkileyecek ilk bilgileri edindi. Kazan sanat okuluna girmesi, tasarım ve dekorasyon öğrenip resim bilgisini ve yeteneğini geliştirmesi, devamında 1920 yılında Bolşevik Hükümeti tarafından müzeler fonunun başına getirilmesini sağladı. Burada sanat okulları ve müzelerin yeniden yapılanmasından sorumlu kişi olarak çalıştı. 1921’ de son resmini yaptıktan sonra, Alman Dadaistlerden etkilenip tümüyle fotoğrafa bağlandı.

Rodchenko’ nun 1923-1924 yıllarında yaptığı fotomontajlar sanatçıyı fotoğrafa yöneltmiştir. Fotoğrafın nesnesiz, asıl olanın kompozisyon olduğunu söyleyen sanatçı, ilerleyen çalışmalarda bu anlayışı eleştirmeye başlamıştır. Devrimin ihtiyaçlarını da gözeterek, fotoğrafın salt sanat amacıyla yapılmayacağı, hayatın belgesel ve duyarlı bir yansımasını gerçekleştirmek için kullanılması gerektiği düşüncesine ulaştı.

Fotomontaj tekniğini geliştiren Rodchenko'nun fotoğrafları, özellikle afişlerde ve bildirilerde en çok kullanılan fotoğraflar oldu. Güncel sosyo-politik yayınların Rodchenko tekniğiyle resimlenmesi, devrim yönetiminin tercihleri arasında önde geliyordu.
1924-1934 yılları arasında sürekli üreten sanatçı pek çok fotoğrafçıya örnek oldu. Rodchenko’nun fotoğrafları bir dönemin anlatıcıları olmaktan çok, bizzat o dönemin yaratıcılarından biri olarak rol oynadı. Eserleriyle’’ Resimlerden türetilmiş buluşların
sahibi’’ olarak tanımlanması ise aktif olarak katıldığı devrim sürecinin onun etkilerini yorumlarken göz önünde tutulması
gereken bir özelliktir.

Yalnızca fotoğrafta değil, resim, heykel, grafik ve mimarlık alanlarında da sürekli yaratan sosyalist bir sanatçıydı. Batılı sanat eleştirmenleri, ‘‘Rodchenko’nun eserleri olmadan dönemi tümüyle anlatmak olanaksızdır’’ demektedirler.

Rodchenko’nun çalışmalarında, perspektifin, ‘‘ yüksek ve alçak açı‘‘ ilkesine uygun olarak değerlendirdiği görülür. Bu teknik, ‘‘Rodchenko’nun perspektif kurallarına göre kısaltma tekniği ‘‘ adıyla anılır. Fotoğrafta en etkili görüntülerin belgeye dayanan
çalışmalarla oluştuğunu savundu. Her mekanda gösterişten kaçınarak sade fotoğraflar çekmeye özen gösterdi. Bu da Rodchenko’ nun diğerlerinden farklı olmasını sağladı.


Rodchenko’nun fotoğrafları, alt üst olan bir dünyanın arayışlarla dolu ortamında doğmuştu. Sosyalist inşa ile birlikte fiziki
mekanlarda, biçimlerde değişiyordu. Modern kent yaşamı, yüzyılın başlarında sanatçıların algılarını da değiştirmişti. Rodchenko’ da yeni kent yaşamını, görsel bir öğe olarak değerlendirdi ve devrimin etkilerini anlatmak için kullandı. Yüksek binalar, geniş caddeler, parklar ve bir bütün olarak imar faaliyeti Rodchenko için sosyalizmin başarılarının tanıklarıydı.
‘‘Left front of art’’ (sol sanat cephesi) dergisinin tüm kapakları Rodchenko tarafından hazırlandı. Bunlardan birinde yer alan annesinin portresi, iyi bir fotoğraf olmaktan öte bir simge olarak kabul edildi. Rodchenko, mekanı iyi bir kompozisyon olarak değerlendirmeyi ve bunu yalın bir dille yapmayı ilke olarak benimsedi. Kadrajını farklılaştırarak yeni açılarla fotoğraf çekmek 1925’ten sonra onun tarzı haline geldi. Bu tarz Rodchenko’nun nesneleri perspektif kurallarına göre kısaltılmış bir açıdan görmesini sağladı.


Rodchenko; ‘‘Benim bel hizası dediğim, genellikle insan ölçülerine uygun bir çekim tekniği vardır. Oysa modern kentlerde, çok katlı binalar, fabrikalar, trenler, uçaklar, otobüsler gibi bize yeni perspektifler kazandırabilecek birçok nesne mevcuttur. Böylesi zengin bir ortamda aşağıdan yukarıya ya da yukarıdan aşağıya bakmak son derece ilginç sonuçlar verebilir ve kanımca,
asıl üzerinde yoğunlaşmamız gereken bu noktadır. Sıradan olan şeyin içinde sıradışı olanı bulmak, görmek zordur, ama önemli olan da budur.

"Rodchenko’nun kompozisyonları soldan sağa, sağdan sola, çapraz, piramit, düşey ya da yatay olarak birbirine geçmiş çemberler, çizgiler içerir. İki temel kompozisyonundan birinde merkezi bir odak bulunur ve tüm ayrıntılar merkezden çevreye dağılır.
‘‘Merkez odaklı kompozisyon’’ bilgilendirme amacıyla ve önemli olayların anlatılmasında uygulanır. İkincisinde fotoğrafı izleyenleri kompozisyona dahil eden mekan arayışı uygulanır. Rodchenko, gençlik, güzellik, gelecek, yurtseverlik temalarını işleyen fotoğraflar çekti. Sosyalizmin inşaasını anlatan ve günümüzde pek çok insanın ve özgürlük toplumunun yaşanmış olduğunu kanıtlayan eserler yarattı. Hiçbir zaman kendini tekrarlamayan sürekli bir arayış içinde bir devrimciydi. 1956 yılında Moskova’da öldü. 1970’lerde değişik Avrupa ülkelerinde sergileri açıldı ve fotoğraf albümleri yayınlandı. Resim, grafik ve fotoğraf ile ilgilenen
bu üretken sanatçı böylece hakettiği ilgiyi geç de olsa almış oldu.

 

Yazan: Neziha Mühürcü

 

August 2009

 


İnceleme