Photoshop Magazin
 


Maskeler; bir süreliğine taşıdığı bir başka yüzle bakmak…

01 March 2008 | Sayı: Mar 2008
 
1 2 3 4 5
 

Dilimize Fransızcadan 'masque' olarak geçmiş, Latince masca, Arapça’da ise maskara olarak kullanılıyor. Anlamı ise tanınmamak ya da başka bir kılığa girmek için yüze takılan yapma yüz. Yine yüze takılması bakımından koruma için kullanılan 'göz maskesi' veya 'eskrim maskesi' de maske olarak bilinir. Maskelerin çok eski bir tarihi vardır. İlkel Afrika kavimlerinin çok eski çağlardan beri maske kullandığı bilinmekte. Eski Yunan ve Roma’da ise tiyatro oyuncuları çeşitli maskeler kullanarak oyunlarını sergilerdi.

Maske olarak ilk bulgulara Avrupa'nın güneyindeki mağaralarda rastlanıyor. Bir hayvanın derisini ve boynuzlarını yüzüne maske olarak takmış bir insanın temsili mağara resmi M.Ö 20.yüzyılda görülüyor. Bu bulgularda maskelerin farklı renkler, abartılı süsler ve fantastik hatlarıyla ahşap, metal, deri, kuş tüyleri, hayvan dişleri ve benzeri doğal malzemelerle yapıldığı görülüyor. Maskeler aracılığıyla genelde dünyayı, evreni yaratan ve yöneten gücü, kudreti, tanrı’yı temsil eden güçlerle iletişim kuruluyordu. Maske’yi takan, doğaüstü güçlerden aldığı mesajı bağlı bulunduğu kitleye
iletiyor; onlardan aldığı mesajları kudretli, kutsal sayılan güçlere aktarıyordu. Maske’nin daha sonraları yine dinsel törenlerde ve tiyatronun ilk izleri diyebileceğimiz canlandırmalarda, seremoni ya da anlatımdaki canlıyı tanımlamanın bir yöntemi olarak kullanıldığı biliniyor. Bu ilkel tiyatro formundaki ritüeller dans, müzik eşliğinde, maske taşıyanın adeta transa geçmesiyle, kimi zaman kişinin maskenin simgelediği şeye dönüştüğü o kutsal ruhun bedenle bütünleştiğine inanılırdı. Örneğin bir aslansa, maskeyi takanın da aslan kadar güçlü olduğu; kartalsa yırtıcı olduğu gibi...

İnsanlık tarihinin daha sonraki dönemlerinde maskeler doğaüstü güçlerle bezenmiş nesneler olarak kabul edildiler. Daha sonraları soyut kavramlarında maskelerle simgelenmeye başlandığını kötülük maskesi, sevgi maskesi veya korku maskesi gibi anlatımın desteklendiği hatta günümüzde bale ve tiyatroda sıklıkla kullanıldığını görmek mümkün. Maske’nin ana figür olduğu festivallerin en ünlüsü olan Venedik Karnavalı her sene 25 Ocak - 5 Şubat tarihleri arasında geleneksel olarak yapılıyor. Karnaval ilk olarak 1268 tarihinde yapılmış. Bugün kültürel hatta sanatsal değerler yüklediğimiz, o gözle baktığımız maskelerin, özellikle Venedik maskelerinin geçmişleri pek de temiz değil.



hspace=0
hspace=0



Tarihi belgelerden öğrendiğimize göre; bu maskeler genelde kumar düşkünü, dilenmek zorunda kalan veya alacaklılarından kaçan parasız Venedik soyluları, cinayet dahil çeşitli suçlardan aranmakta olan suçlular, hatta kadın maskeleriyle kadınlar manastırına girmeyi planlayanlar tarafından kullanılıyor o çağlarda. O kadar ki Venedik tarihi yüzyıllar boyu maske yasalarıyla dolu; 2 Mayıs 1268'de maskelilerin yumurtalar adlı oyunu oynamaları, 22 Şubat 1339'da geceleri dışarı çıkmaları yasaklanıyor.

24 Ocak 1458’deki bir emir maskelilerin rahibelerle toplantılara katılamayacağı hatta oturup konuşamayacağı yönünde... 13 Ağustos 1608’de maskelilerin silah taşımaları, kiliseye girmeleri, dini giysi giymeleri yasaklanırken 1703'te kumarhanelerde, 1718'de Paskalya öncesi perhizde ve tüm diğer dini törenlerde maske takmak menediliyor. 1776 yılında ise kadınların tiyatroya maske ve pelerin takmadan gitmesini yasaklayan ve aile şerefi adıyla bir kanun ortaya çıkarılıyor. Yasaklarla dolu geçmişleri ne kadar karanlık olursa olsun bugün maskeler, o enfes renkleri, olağanüstü ifadeleriyle sadece Venedik Karnavalı’nın değil, dünya kültürünün bir parçası.

Bu yıl FRS'nin Venedik Karnavalı Maskeler 2008 duvar takvimi bana 80’li yıllarda Yorum Ajans'ta çalışırken Erhan Sayılı ve Roberto Cohen’nin Intercal takvim konseptini hatırlattı. Ülkemizdeki duvar takvimi çalışmalarının bir miladı sayılır Sayılı’nın o yıllardaki itinalı çalışmaları. Halen süren bu gelenek şimdi değerli fotoğraf sanatçısı İzzet Keribar'ın objektifinden 12 seçkin kare, sınırlı sayıda basılmış takvimle sanatseverlere sunuluyor.

 

March 2008

 


Periskop Bakışı