Photoshop Magazin
 


BMP'den TIFF’e Resim Dosyası Formatları -I

01 April 2007 | Sayı: Apr 2007
 
1 2 3 4 5
 

BMP'den TIFF’e Resim Dosyası Formatları -I



Resim dosyası formatları, resim verilerinin organize edilmesi ve saklanması amacıyla bulunmuş, geliştirilmiş ve standardize edilmiş saklama metodlarıdır.



hspace=0



Her resim dosya formatı, çok özel, farklı veri türlerini depolamak üzere dizayn edilmiştir. Örneğin JPEG formatı sadece statik fotografik imajlar için tasarlanmıştır. GIF formatı hem fotografik imaj hem de basit düzey animasyonları destekleyen bir yapıdadır. Resim dosyaları, görüntüleme sürecinde pixelleştirilmiş bir yapıya dönüştürülmüş, (tabi birkaç vektörel tabanlı grafik görüntüleme sistemi hariç) pixel ya da vektör tabanlı verilerden oluşur. Pixeller, sütun ve satır yapısından oluşan görüntü sistemindeki bir resmi tamamıyla kaplarlar. Bir resimdeki mevcut tüm pixeller, dijital numaralar halinde resmin renk ve parlaklık özelliklerini temsil eder. Resim dosya boyutları byte olarak ifade edilir ve bu, resimdeki pixellerin sayısıyla ve pixel-lerin renk derinliğiyle birlikte artar. Bir 8-bit'lik pixel (1 byte), 256 rengi bünyesinde barındırır; 24-bit pixel (3byte) ise 16 milyon rengi bünyesinde barındırır ve bu ikincisine truecolor yani gerçek renk çözünürlüğü denir.

Image compression yani resim sıkıştırma metodu, dosya boyutunu küçültmek için çeşitli algoritmaların, işlem süreçlerinin kullanıldığı bir metod'dur. Yüksek çözünürlüklü kameralar, yüksek resim dosyalarının oluşmasına neden olur. Dosya boyutları, kullanılan kameranın çözünürlüğüne ve resmin kaydı sırasında kullanılan kayıt formatına göre byte'dan gigabyte'a kadar değişir. Yüksek çözünürlüklü dijital kameralar 8 megapixel'lik (1MP= 1000000 pixels/ 1 million) ve üstünde truecolor imaj kaydedebilir.



hspace=0



Her bir pixel'in truecolor'la yani 24-bit'le kayıt işlemi sırasında, sıkıştırılmamış normal bir resim hafızada 24,000,000 byte'lık bir yer tutar. Bu, tek bir resim için çok fazla yer işgali anlamına geliyor, Dijital kameralarında pratik ve kullanışlı olması için doğal olarak birçok resmi hafızasında tutabilmesi gerek. Büyük dosya boyutları sorunuyla, hem kamera bünyesinde hem de sonrasındaki diske kayıt sürecinde sık sık karşı karşıya gelinmeye başlanınca resim dosya formatı konusunda da gelişmeler yaşanmaya başlanmıştır. Bunun sonucunda da depolama sorunu büyük oranda giderilmiştir.



Resim Dosyalarının Sıkıştırılma İşlemi

Resim dosyalarının sıkıştırılma sürecinde iki yol izleniyor;
• Kayıpsız (Lossless) Sıkıştırma Yolu
• Kayıplı (Lossy) Sıkıştırma Yolu

Kayıpsız (Lossless) Sıkıştırma Yolu

TIFFF, BMP, PNG gibi formatlarda kullanılan kayıpsız sıkıştırma algoritması, (her ne kadar sıkıştırma oranı düşük de olsa) imaj kalitesinde herhangi bir hasara neden olmadan resmin dosya boyutunu küçültür.

Genelde baskı / print amaçlı hazırlanan resimlerde ya da imaj kalitesinin dosya boyutundan daha önemli olduğu durumlarda kullanılır.


hspace=0

Kayıplı (Lossy) Sıkıştırma Yolu
JPEG gibi formatlarda kullanılan kayıplı sıkıştırma algoritması, insan gözünün doğal görüş sınırlarından faydalanır. Bu doğal sınırlar içine dahil olmayan bilgileri göz ardı eder. Çoğu kayıplı sıkıştırma algoritması, kalitenin (sıkıştırma işleminin) değişik aşamalarına izin verir. Elbette bu aşamalarda daha düşük seçeneklerin seçilmesi dosya boyutunun da küçülmesi anlamına geliyor. Sıkıştırma aşaması arttıkça resimdeki görsel deformasyon ve bozulma da gözle görülür hale gelir.

Photoshop'da Vektör (Geometrik) ve Raster (Bitmap /Pixel) Dosya Formatları
Resim dosyası formatları, temsil ettikleri resim verilerine göre, sıkıştırma yapılarına göre ve program desteklerine göre vektör (geometrik) ve raster (bitmap / pixel) dosya formatları olarak ayrılmaktadır.

hspace=0

Raster (Bitmap / Pixel) Dosya Formatları
Raster dosyaları, resimleri pixel grupları halinde saklar. Photoshop gibi resim işleme programları tarafından yoğun biçimde edit edilir, saklanırlar. Photoshop'daki raster dosya f ormatları şunlardır;
• (PSD) Photoshop Format
• (BMP) Bitmapped Graphics Format (Lossless Sıkıştırma)
• (GIF) Graphics Interchange Format (Lossless Sıkıştırma)
• (JPEG) joint Photographic Experts Group Format (Lossy Sıkıştırma)
• (PSB) Adobe Photoshop Large Document Format
• (PCX) PC Paintbrush Format (Lossless Sıkıştırma)
• (RAW) RAW Image File Format
• (PICT) Apple Macintosh PICT Image Format
• (Pixar) Pixar Image Computer Image Format
• (PNG) Portable Network Graphic Format (Lossless Sıkıştırma)
• (PBM) Portable Bitmap Format
• (SCT) Scitex Continuous Tone Image File Format
• (TGA) Targa File Format (Lossless Sıkıştırma: RLE sıkıştırma ile birlikte)
• (TIFF) Tagged Image File Format (Lossless - Lossy Sıkıştırma)
Vektör (Geometrik) Dosya Formatları
Vektör grafikler (geometrik modelleme ya da nesnesel grafikler), nokta, çizgi, eğri ve çokgen gibi geometrik temelli yapılardan oluşur. Bilgisayar grafiklerindeki pixel gruplu resimler yani raster grafiklerin zıttı olan geometrik temelli yapılardır. Photoshop'daki vektör dosya formatları;
• (EPS) Encapsulated Postscript Format
• (DCS) Desktop Color Separations Format

Sayfa Tanımlama Dilleri
(PDF) Portable Document Format
PDF, hem bir dosya formatı hem de bir sayfa tanımlama dilidir. PDF dosya f ormatı hem raster hem de vektörel grafiklere tahsis edilmiş bir dosya formatıdır. Bunun sebebi, Portable Document Format yani PDF'in temelini teşkil eden PostScript sisteminin, grafik yaratımı sürecinde her iki şekilde de (hem vektör hem de raster) kullanılmak üzere tasarlanmış olmasıdır

hspace=0

Exif Algoritması (Değiştirilebilir Resim Dosyaları)
Bu arada, doğrudan Photoshop'da olmayan ancak sonuçlarını görebildiğimiz ya da sonuçlarıyla sürekli karşılaştığımız bir dosya algoritması da Exif formatıdır. Exif, çoğu fotoğraf makinesinde kullanılan JPEG dosyasına kaydedilmiş bir algoritma türüdür. Burada amaç, resim işleme programları, resim izleme programları ve dijital kameralar arasında verilerin kaydedilmesi ve exchange edilmesi işlemini standardize etmektir. Her bir resim için kamera ayarları, gün / saat ayarları, obtüratör hızı ayarı, poz ayarı, imaj boyutu, kameranın adı gibi bir çok bilgi kaydedilir. Bu bilgiler daha sonra resim işleme ya da resim izleme programlarında görülebilir, edit edilebilir.

PSD yani Photoshop formatı, hem PC hem de Mac platformunda dünyada en çok kullanılan Bitmap ticari resim işleme (Bitmap image - processing) program uzantısıdır. PSD, Photoshop programının temel dosya formatıdır ancak bunun yanında Illustrator, Image Ready gibi farklı Adobe grubu programlarla da PSD dokümanı oluşturabilirsiniz. Bir PSD dosyasını Photoshop'da daha sonra açmak ve edit etmek üzere kaydettiğinizde gözünüz arkada kalmaz çünkü bu dosya maksimum dosya uyumluluğu özellikleriyle kaydedilir ve sonrasında açılır.

hspace=0

Bir PSD dosyası herhangi bir dokümanı layer (katman) özellikleriyle, text içeriği, maske, blend modlar, renk kanalları gibi birçok özelliğiyle kaydeder. Photoshop dosya formatının popüler olmasının altında tüm dünyada yaygın biçimde kullanılıyor olması ve rakip yazılımlarca da desteklenen bir format olması yatmaktadır. PSD dokümanının en büyük özelliği şüphesiz Layer (katman) yapısıyla çalışıyor olması.
 
Bu özellik, 1994'de versiyon 3.0'la birlikte hayata geçti. Layer sistemiyle bir resim üzerinde yeni katmanlar oluşturmak, her bir katmanda aynı resim için ya da farklı resimler için farklı uygulamalar hazırlamak mümkündür. Bu uygulama-ların sonuçları layerların altta / üstte konumlanmasına göre görünür; yani en üstteki layer'da hazırlanan bir işlem en üstte, en altta hazırlanan da en altta görünür. Layer kullanımının en büyük faydası, layer sayısı arttığında çalışılmak istenen obje / katmanın layer peleti yardımıyla zorlanmadan bulunabilmesidir.

Photoshop, özellikle trucolor imajlarla ileri düzey çalışma imkanı sunar. PSD dosya formatı RGB, CMYK gibi farklı renk modlarını destekler. PSD dokümanı resim, yazı, grafik gibi objeleri kendi dosya bünyesinde barındırır; bazı dosya f ormatları gibi onları linklemez ya da (siz istemedikçe) birleştirmez. Bunun en büyük faydası, yoğun ve birbirinden farklı materyallerle dolu bir PSD dokümanını tek başına herhangi bir yere taşıyıp herhangi bir bilgisayardaki Photoshop programında (dosyayı hazırladığınızdan daha eski bir versiyon olmamalı) açıp çalışmaya devam edebilme imkanınızın olmasıdır. Kısacası tek bir dosyayla dünyaları taşıyabilirsiniz. Ancak yine aynı sebepten dolayı dosya boyutu inanılmaz bir büyüklüğe ulaşıp, taşıması, kaydedilmesi, açılıp edit edilmesi, çalıştığınız bilgisayarların hız ve kapasitelerine bağlı olarak saniyeler, dakikalar ve çok uzun dakikalar arasında değişebilir. Temel sebep, PSD dokümanının içindeki materyalleri compress (sıkıştırma) işlemine tabi tutmadan kaydetmesidir. Bu da imajların yüksek boyutlu olma ihtimalini; kullanıcının dosyayı açma, edit etme ve kaydetme sürecinde yeterli belleğe ihtiyaç duymasını gündeme getirir.

hspace=0

Bunun yanında Adobe, Photoshop sisteminde yazma ve okuma hızını optimize etmiştir ve bu, PSD f ormatına RLE (*** Run-length encoding) sıkıştırma algoritmasıyla yansıtılmıştır. Bu nedenle dosyalar kullanılan diğer sıkıştırma metodlarındaki kadar küçük boyutlu olmaz. Her ne kadar bu Photoshop temelli çalışma sisteminde anlamlı olsa da üstün özelliklerdeki bir sıkıştırma şemasının eksikliği, ortak kullanımı olan bu uzantının genel kullanımında popülaritesinin yavaş artmasına neden olmuştur. PSD f ormatı, ilk versiyonlarda compression özelliğine neredeyse hiç sahip değildi ve üstelik tamamen Mac platformuna bağımlıydı. Tabi bu noktada PSD dokümanının çözünürlüğü de önemlidir. Bir PSD dokümanının çözünürlüğünü, iş üreteceğiniz platforma göre (ofis baskı, matbaa baskı, interaktif uygulamalar) seçebilirsiniz. Çözünürlüğü interaktif uygulamalar, ofis baskıları için 72 dpi, matbaa baskıları için de minimum 250 dpi olarak seçebilirsiniz. Bu seçimler dosyanın boyutunu doğrudan etkiler.

Photoshop'ın Önceki Versiyonları ve Diğer Uygulamalarla Maksimum Uyumluluk
1 - Windows ve Mac OS X'de Edit > Preferences > File
Handling'i açın.
2 - Maximize PSD and PSB File Compatibility bölümünden Alwaysi seçin.

*** Run-Length Encoding (RLE): RLE oldukça basit ve kayıpsız (Lossless) bir veri sıkıştırma formudur. Verilerin işlenişi yani çalışma süreci sırasında veriler tekbir veri değeri olarak saklanır ve orjinalleriyle yaklaşık aynı özelliklerde işlenir. Bu şekilde veri pek çok özelliği bünyesinden barındırabilir. Basit grafik imajlar, ikon, çizgisel görseller de bu algoritma kullanılır. Örneğin beyaz zemin üzerinde salt siyah renkle bir yazı düşünün. Burada boş alan üzerindeki beyaz pixeller pek çok uzun veri kodunu barındırır. Ayrıca yazıdaki siyah pixellerde de birçok kısa veri kodu bulunur. Beyaz pixel verilerini B, siyah pixel verilerini de S olarak düşünürsek karşımıza aşağı yukarı şöyle bir kod görüntüsü çıkar;
BBBBBBBBBBBBBBBBBBSBBBBBBBBBBBBBB-BSSSSSBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBSSBBBBB-BSBBBBBBBBB.
İşte RLE veri sıkıştırma algoritması bu görüntüyü şuna çevirerek yorumlar; 18BS15B5S21B2S6BS9B Yani 18 beyaz, bir siyah, 15 beyaz vb. şeklinde.

hspace=0

BMP, hem DOS hem de Windows tabanlı bilgisayarlarda çalışan standart Windows resim formatıdır. Bu yüzden Internet Explorer'da açtığınız bir web sayfasından herhangi bir imajı kaydetmek istediğinizde karşınıza gelen def ault kayıt formatı BMP'dir.

BMP f ormatı RGB, Indexed Color, Grayscale ve Bitmap renk mod'larını destekler. Kayıt sırasında Windows ya da OS/2 formatını seçebilir ayrıca Depth bölümünden resmin pixel derinliğini seçebiliriniz. Örneğin Windows formatından 4-bit ya da 8bit’ lik imajlar kullanılır. Ayrıca RLE sıkıştırma seçeneği de seçilebilir. Normalde kayıt esnasında, BMP imajlarının kodu aşağıdan yukarıya doğru yazılır. Ancak dilerseniz Flip row order seçeneğini seçerek bu süreci tam tersine (yukarıdan aşağıya) çevirebilirsiniz. Ayrıca Advanced mode bölümünden alternatif kodlama metodlarını da seçebilirsiniz.

Tabi bu özellik daha çok programcılar (kod yazanlar için) algoritma algılarını geliştiren bir egzersizdir. Bu format Microsoft tarafından görüntüleme aygıtların herhangi bir çeşidinde Bitmap'lerin görüntülenmesi için Windows'a tahsis edilip geliştirilmiştir. BMP dosyaları her zaman RGB verileri içerir. BMP dosyasında renk derinliğini belirlerken aşağıdaki değerleri seçebilirsiniz;

• 1-bit: 2 renkten oluşur (Monochrome)
• 4-bit: 16 renkten oluşur.
• 8-bit: 256 renkten oluşur.
• 24-bit: 16777216 renk, kırmızının 256 valörüyle yeşil ve mavinin 256 renk valöründen oluşur.

hspace=0

Bitmap resimlerin 4 bits per pixel ve 8 bits per pixel ile sıkıştırılması sürecinde, Windows 3.0 versiyonuyla birlikte (ve de sonraki tüm versiyonlarda) RLE (Run-length encoded) formatı da desteklenmeye başlandı. BMP dosyasını hemen her ortam için kullanabilirsiniz. BMP çoğu program tarafından desteklendiği ve default Windows uzantısı olduğu için, herhangi birine bir resim dosyası olarak gönderilmesi avantajlıdır; böylece resmi görüntülemek isteyen kişi, resmin hazırlandığı programa sahip olmadığında görüntüleme sorunu yaşamaz.

hspace=0

BMP kayıpsız ve yüksek boyutlu dosya üretir ve bu özelliğiyle TIFF'e benzer ancak yine de baskı işlemlerinde TIFF tercih edilmelidir çünkü TIFF kadar yerleşik ve kullanışlı bir CMYK renk destek yapısına sahip değildir. Ancak başarılı RGB renk modu desteği ve kayıpsız kayıt süreciyle interaktif ortam için (bilgisayar ortamında background tasarımı gibi) kullanılabilir. Önümüzdeki ay, bu konuya ve Photoshop'daki resim dosyası formatlarına kaldığımızı yerden devam edeceğiz.

 

April 2007

 


Genel