Photoshop Magazin
 


Dijital Fotoğraf Makinelerinin Işık Duyarlılığı

01 February 2007 | Sayı: Feb 2007
 
1 2 3 4 5
 

Dijital Fotoğraf Makinelerinin Işık Duyarlılığı



hspace=0


Bu ayki köşemizin konusu dijital fotoğraf makinelerinin ışığa olan duyarlılığı ya da bilinen adıyla ISO.


Fotoğrafı oluşturan temel öğelerden biri 'ışık'tır. Işık olmadığında (ya da az olduğu durumlarda) fotoğrafın önemli bir öğesini de eksik bırakmış oluruz. Aydınlatması az olan mekanlarda yaptığımız çekimlerde ise dijital fotoğraf makinelerinde bulunan ISO ayarı yardımı ile daha net ve aydınlık fotoğraflar çekeriz. ISO ayarını 'ışığın az geldiği durumlarda 400, 800 ya da 1600'a getir' şeklinde daha çok ezberden kullanırız. ISO'nun ne olduğunu ve neden meydana geldiğini anlamak için fotoğraf makinesi tarihine göz atmamız gerekiyor:


ISO NEDİR?
Film kullanan klasik fotoğraf makineleri zamanına gidecek olursak, bu filmlerin kimyasal madde ile kaplanmış geçirimli yüzeyler olduğunu görürüz. Filmlerin ışığa olan duyarlılıkları da farklı derecelerdedir. Işığa olan duyarlılığın birimi ASA (Amerikan Standartlar Birliği) ya da ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü) olarak tanımlanmıştır. Her iki kuruluş da aynı değerleri kullanır. DIN (Alman Endüstrisi Normları) ise yine aynı duyarlılığı ölçse de farklı değere sahiptir. Günışığı filmleri 100 ISO (ASA) değerine sahiptir (DIN için 21).

100 ISO değerinin altındaki filmler düşük ISO (ya da ASA), üstündeki filmler ise yüksek ISO (ASA) olarak tanımlanır. Öte yandan yavaş film ya da hızlı film olarak tanımlama da yapılmaktadır. Filmler gren adı verilen ışığa duyarlı kristallerden oluşurlar. Işığa olan duyarlılık arttıkça (ISO değeri yükseldikçe) grenlerin boyutu da büyür. Gren boyutu fotoğrafın keskinliğini arttıran bir öğe olduğundan yüksek ISO'da keskinlik azalırken düşük ISO'da keskinlik artar. Yüksek ISO'lu film kullanıldığında gren ya da kumlu tabir edilen görüntünün oluşmasının sebebi budur.

Dijital fotoğraf makinelerinde de ne yazık ki gren sorunu oluşmaktadır. Genelde karşımıza fotoğraflardaki gri noktacıklar olarak çıkan grenin temel nedeni ışığa olan duyarlılığı artırırken oluşan dijital parazitlenmedir. İlk yıllarda neredeyse fotoğraf çekilmesini imkansız hale getiren bu gren, ilerleyen teknoloji yardımı ile minimuma indirilmeye çalışılsa da tamamen ortadan kaldırılamamıştır. Film kullanan fotoğraf makinelerinde olduğu gibi dijital versiyonların da yüksek ISO kullanıldığında gren ya da kum (İngilizce'de noise) adı verilen sorunu bulunmaktadır. Öte yandan gren sadece yüksek ISO'da ortaya çıkan bir durum değildir. Uzun süreli pozlamalarda ve yüksek JPEG sıkıştırmalarında da bu sorun ortaya çıkabilir. İstisnaları olsa da dijital fotoğraf makinelerinde gren oranı sensör boyutu ile ters orantılıdır. Sensör büyüdükçe oluşabilecek gren sorunu azalır. Tam tersi durumda ise (yani küçük sensör) gren sorunu artar ve daha küçük ISO değerlerinde bile gren oluşur.

hspace=0
ISO 50

ISO DEĞERİ NASIL KULLANILIR?

Günümüz modern dijital fotoğraf makinelerinde ISO değeri 50 ya da 100'den başlayıp 1600, 3200 ve üst seviye ürünlerde 6400'e kadar çıkabilir. Yüksek ISO'yu düşük aydınlatmalı mekanlarda netlik sağlamak, hareket eden objeleri dondurmak ya da fotoğrafın grenli olmasını istediğimiz durumlarda kullanabiliriz.

hspace=0
ISO 100

hspace=0

Fotoğraf makinesine göre değişmekle birlikte kompakt ürünler için 200, profesyonel ürünler içinse 400 ya da 800'den sonra gren oranı artar. Bazı durumlarda fotoğrafa romantik bir hava katmak için bilerek tercih edilen grenli görüntü genelde çok istenen bir etki değildir. Fotoğrafta gri renkli noktacıkların oluşmasına sebep olduğundan netliği bozabilir.

hspace=0

Ortalama bir kullanımda 100 ISO normal değerdir. Işık gereksinimine göre 200, 400 ve hatta 800 bile tercih edilebilir. Yüksek ISO ağırlıklı olarak gece çekimlerinde ya da suni ışıkla aydınlatılmış kapalı mekanlarda kullanılır. Dijital fotoğraf makinelerin birçoğunda ISO ayarını Otomatik olarak seçmek mümkündür. Bu durumda makine gerekli olan değeri kendisi otomatik olarak kullanır. Yüksek ISO kullanmak gren sorununu arttırmakla beraber az ışığa ihtiyaç duyulmasını sağlayacağından daha büyük enstantane değerlerini kullanma imkanı sağlar. Örneğin 100 ISO kullandığınızda f2.8 – 1/10 sn değerlerini veren bir ortamda, 400 ISO kullandığınızda f2,8 – 1/80 kullanabilirsiniz. Enstantane yükseldiğinden oluşabilecek titreme ve netlik sorunun da önüne geçmiş oluruz.

HANGİ DURUMLARDA KULLANILIR?
Yüksek ISO değeri yukarıdaki örnekte anlattığımız gibi yüksek enstantane ihtiyacı olan durumlarda tercih edilebilir. Daha net bir örnek vermek gerekirse: 3 yaşında çocuğunuz akşam evinizinin içinde koşturup duruyor. Siz de fotoğrafını çekmek istiyorsunuz. Flaş da kullanmak istemiyorsunuz (flaş kullandığınızda yüksek enstantane olacağından net fotoğraflar çekebilirsiniz).

hspace=0
ISO 800

Ancak seri çekim yapmak istediğinizden flaş kullanırsanız makineniz sizi biraz bekletiyor (flaşın şarj olma süresi var). Fakat flaş olmayınca çocuğunuz hareketi ve yetersiz ışık sebebiyle fotoğraflar netsiz (flu) çıkıyor. İşte burada ISO değeri devreye girer ve siz ISO'yu yükseltirseniz (örneğin makineniz destekliyorsa 800 verdiniz) yüksek enstantane kullanacağınızdan net fotoğraflar çekebilirsiniz. Tabi bunun karşılığında fotoğrafların biraz grenli olmasını göze alacaksınız.

Yüksek ISO sadece net fotoğrafar çekmek için kullanılmaz. Aynı zamanda kumlu görüntü (grenden dolayı) istenen özel durumlar için de tercih edilebilir (Photoshop'ta bile Noise efekti olduğunu hatırlatmak isterim). Bu kumlu görünüm fotoğrafa romantik bir hava katığı gibi efekt uygulanmış hissi de verebilir. Tabi bunu yerine ve duruma göre uygun şekilde kullanmak gerekir. Yoksa her yerde aynı etkiyi vermez.

MAKİNE TÜRLERİNE GÖRE GREN
Yüksek ISO kullanımı sonucu gren oluşması ağırlıklı olarak kompakt ürünlerde görülen bir sorundur. Bunun da sebebi ise yukarıdaki satırlarda kısaca değindiğimiz küçük sensör boyutudur. Kompakt ürünler genelde küçük bir sensöre sahiptirler. Bu sensörlerin boyutlarını küçük olması üzerlerindeki ışık algılayıcılarının birbirlerine yakın ve diital parazitlere daha açık olmalarına sebep olur. Bu yüzden küçük sensörlü ürünler (istisnaları saymazsak) genelde daha fazla gren verirler. Büyük sensöre sahip olan diital SLR gibi modellerde de gren sorunu bulunmaktadır. Ancak kompakt cihazlarda 200 ya da 400'den başlayan gren sorunu bu ürünlerde 800 hata 1600'da ancak görülür hale gelir. Fakat bu cihazlarda kullandıkları teknoloji sebebiyle pahalıdırlar. Ayrıca teknik özelliklerinden dolayı kolay kullanılabilen ürünler değillerdir.

 hspace=0
ISO 1600

Öte yandan bazı diital fotoğraf makinelerinde yüksek ISO kullanımında ortaya çıkan greni engelleyecek teknolojiler de bulunur. Bunlara 'noise reduction' adı verilir ve genelde menüde bulunan bir seçenek yardımı ile açıp kapatılabilirler. Bu özellik aktif olduğunda yüksek ISO'da oluşabilecek grenlerin bir kısmı fotoğraf makinesi tarafından temizlenir. Grenler sadece fotoğraf makinesinde temizlenmez. Bazı ek bilgisayar yazılımları da bu işi görmektedir. Çekimden sonra bilgisayara aktarılan grenli görüntü bu yazılımlardan geçerek temizlenir. Ancak bu yöntemde aşırıya kaçılması fotoğrafaki detayların kaybolmasına yol açacağından ölçülü kullanılması tavsiye edilir.

Bu ayki köşemizde ISO'nun ne olduğunu, kullanım yerlerini ve pratikte karşılaşabileceğimiz durumları ele aldık. Her ne kadar istenen bir şey olmasa da yüksek ISO ve beraberinde getirdiği gren sorunu zaman zaman hoş kareler çekmemize yardım edebilir. Tabi yerinde ve doğru kullanırsak…
Yararlanılan kaynaklar: Fotoğrafın İpuçları (Nadir Ede, Emre İkizler), National Geographic Türkiye - Diital Fotoğraf Rehberi  

 

February 2007

 


Dijital Stüdyo