Photoshop Magazin
 


Kitle Fotoğrafçılığı

01 January 2007 | Sayı: Jan 2007
 
1 2 3 4 5
 

Kitle Fotoğrafçılığı



Öyle anlaşılıyor ki, kitleselleşmiş fotoğraf, sonuçta toplumu aynılaşmış bir görme biçimine yönlendirecek, sanatsal bir görüşü temel almayan ortalama bakışın fotoğraf üzerindeki egemenliği kendini gittikçe daha fazla hissettirecektir.



Fotoğraf, başlangıç yıllarında seçkinci bir uğraş olarak kabul görmüştür. Fotoğraf çekenlerin sayısının görece az olması, bu yeni tekniğin resim sanatıyla yakın ilişkiler kurmasına yol açtı. Hatta ilk fotoğrafçıların çoğunlukla ressam olması, onu toplumun nazarında çekici ve seçkinci bir uğraş yapmakta gecikmedi. 1800'li yılların ikinci yarısında ortaya çıkan portre çılgınlığı, kökeni Rönesans geleneğine ve klasik dönem aristokrasisine dayanan bir öykünmeciliğin gündeme taşınmasına öncülük eti.



hspace=0



Kendi suretlerine sahip olma arzusu, aristokrasi taklitçiliğine dayanan bir soyluluk özlemi ve gelişen kapitalizmin yaratığı yeni zenginler sayesinde fotoğraf, halk tabakalarında büyük bir beğeni ve saygınlık kazandı. Fotoğraf kitlelerin gündemine taşınırken, bunun doğal sonucu olarak insanlar da, her yönüyle siyah beyaz fotoğrafarda boy göstermeye başladı.



Bu dönüşüm, görüntünün sosyalleşmesinin ilk adımı oldu. İkinci fotoğraf çılgınlığı da, yaklaşık aynı tarihlerde tıpkı portreler gibi erotik ve pornografk görüntülerin artışıyla ortaya çıktı. Ceplerde ve cüzdanlarda taşınan erotik ve pornografk kadın fotoğrafarı, kısa süre içinde dünyanın dört bucağına yayılarak görüntünün en ücra köşelere kadar girmesine yol açtı.



1900'lü yıllarda, matbaacılığın gelişmesiyle birlikte kartpostal ve özellikle fotoğrafı kartpostallar dönemi başlamış oldu. Kartpostallar; bilinmeyen coğrafyaları, geleneksel kültürleri, adetleri, manzaraları ve sosyal olguları kitlelerin beğenisine taşıyarak, aynı zamanda bilgilendirmeyi kolaylaştıran materyaller olarak büyük yarar sağladı. Renklendirilmiş manzaralar, nü'ler ve portreler, fotoğrafın halkın yaşamında ne denli gerekli ve vazgeçilmez olduğunu ortaya koydu.

hspace=0

Fotoğraf, günümüzde etkin bir kitle uğraşıdır ve yaygınlaşan teknolojiler de bu uğraşıyı önüne geçilmez bir görüntüleme çılgınlığına kadar taşımış görünüyor. Foto röportajların yaygın olduğu 1930-1960 arası dönemde, halk sanki yeniden keşfedilmişçesine tüm boyutlarıyla belgesel fotoğrafarda yer bulmuştur. Demokrasilerin gelişme göstermesi, bir ölçüde kameraların da insanlara ve onların sorunlarına daha fazla yönelmesine yol açtı. Sosyal belgesellere duyulan gereksinim ve basında fotoğrafın kullanılmaya başlanması, bu süreci hızlandıran en önemli aktivite olmuştur. 1960'lardan sonra amatör fotoğrafçılığın yaygınlaşması ve geniş tarafar bulmaya başlaması, ardından derneklerin, klüplerin ve hobi düzeyindeki örgütlenmelerin boy göstermesine de yol açtı. Yarışmalar ve ödüller fotoğrafın geniş kesimlerce kabul görmesini sağlamada motive edici bir rol üstlendi.

Kitle fotoğrafçılığının ve amatör çabaların tüm dünyada ortaya çıkmasının başlıca nedeni, gelişen görüntü teknolojileri ve fotoğrafın bir sanayi niteliğine kavuşmasıdır. Görüntülerin büyük bir pazar olduğunu ve her gün tüketim sıralamasında üst seviyelere tırmandığını yadsımamak gerekir. Çünkü iletişim ve enformasyon alanının her zaman fotoğrafa büyük gereksinimi olmuştur. Diital görüntülerin ortaya çıkışı da, artık bu gereksinmenin daha kolay yoldan temin edilebileceğine işaret etmektedir.

Geleceğin fotoğrafı, elbete yeni tarz görüntü araçlarının kazanacağı niteliklere bağlı olarak farklılaşacaktır. Her yere dağılmış olan ve belli durumdaki bir olayı saptamaya çalışan amatörlerin, özellikle haber fotoğrafarı üzerindeki ağırlığı her gün daha fazla hissedilmeye başlanmıştır. Haber fotoğrafarının ehlinin elinden çıkıpamatör kamera denilen cep telefonlu tanık hazirunların denetimine geçmeye başlaması, görüntü üretimine kentlerin belli yerlerine konulan kameraların hakim olması, basın fotoğrafının da yakın bir gelecekte son bulacağını bize göstermektedir. Öte yandan fotoğrafın halkı sanata yaklaştırdığı da bir gerçek.

Sorumlu fotoğrafçıdan kayıtsız amatöre uzanan süreçte, fotoğrafın nitelik değiştirerek sanatsal amaçtan, amaçsız kayıt ediciliğe doğru yöneldiği ortamda, karanlık odayla hiçbir zaman tanışmamış milyonlarca fotoğrafçının durumu tuhaf bir sonuç ortaya koymaktadır. İşte kitle fotoğrafçılığı olarak adlandırdığımız bu gelişme, bu nedenlerden dolayı, hem kitlelerin yeni iletişim biçimi, hem de kitlesel düzeyde insanları meşgul eden bir oyun yapılmıştır.

hspace=0

Sanatsal niteliklere sahip bir fotoğraf ile belli heyecanlarla çekilen sıradan bir fotoğraf arasındaki ayrımı çok zaman kimse layığı ile fark edemez. Aslında ortalama bir bakışın hoşuna giden şeyler ile aynı bakışın karşı çıktığı şeyler de birbirlerinden farklı tepkilere yol açmaz. Çünkü gelişmemiş beğeniler, vasatlığı aşamamış ortalama beğenilerdir. Öte yandan fotoğrafarın birbirleriyle olan biçimsel benzerlikleri, onların resmedilme amaçlarını ve fotoğrafçıların bakış açılarını benzer kılamaz. Bu durum, kitlesel bakışın fotoğrafarı nasıl benzer ve özdeş yaptığını, bu bakımdan ne denli tehditkar davrandığını da ortaya koymaktadır. Fotoğraf, kitleleri güzelliklere yaklaştıran araçların en başında gelir.

Günümüzde güzelliklerin salt beğenilere dayalı olduğunu söylemek pek gerçekçi görünmüyor. Şaşırtıcı olan, güzelliklerin daha çok ekonomi ile ilişkilendirilmesi... Çünkü medya toplumlarında güzellik ölçütleri, ekonomik çarklara bağlı olarak sürekli biçim değişim geçirmektedir.

Güzellikleri bulaşıcı yapan, yaygınlaştıran ve sınır tanımaz şekilde sosyalleştiren fotoğrafın, bu önemli niteliğini, sadece kitlesel düzeydeki kullanımıyla ölçemeyiz. Aynı zamanda kolay algılanabilir bir dil ve estetik ifade yolu olduğunu da dikkate almak zorundayız. Kitle ilişkileri açısından bakıldığında, tarihin hiçbir döneminde bugünkü kadar çok anı fotoğrafı çekilmemiştir.

Başka bir değişle, anılardan oluşmuş görsel bir dünya hiçbir zaman bu düzeyde mevcut olmamıştı. Öyle anlaşılıyor ki, kitleselleşmiş fotoğraf, sonuçta toplumu aynılaşmış bir görme biçimine yönlendirecek, sanatsal bir görüşü temel almayan ortalama bakışın fotoğraf üzerindeki egemenliği kendini gitikçe daha fazla hissedilecektir.

 

January 2007

 


Fotoğraf Kuramı