Photoshop Magazin
 


Tipografi Yazıları 6

01 November 2006 | Sayı: Nov 2006
 
1 2 3 4 5
 

Tipografi Yazıları 6

Okurun, kullandığı her uygulamanın 'kullanıcı kılavuzu'nda (user's manual) tanımlanan tipografik özelliklere aşina olması; deneyerek etkilerini gözlemlemesi ve kendi istemine uygun olarak sayısal belirlemelerde bulunması gerekmektedir. Çünkü programlar 'her duruma uygun' kendiliğinden en uygun sonucu sunmazlar. Onlar –temelde öngörülen (default) durumda– sadece uygun sonuçları üretebilmeye yönelik 'araçlar'ı sunarlar.

Uygun sonuçlar ise bu araçlar vasıtasıyla uygulama programını kullanan kişi tarafından oluşturulur. İşte, gelişmiş tipografik bilinç bu araçları etkin kullanabilme gücünü kişiye kazandıracaktır.
Buradaki örneklerde sayfa tasarım uygulamalarından QuarkXPress'in, kelime-işlem programlarından Microsoft Word'ün ve resimleme programlarından Macromedia FreeHand'in harf, sözcük ve satır boşluklamalarını belirleyen araçları gösterilmektedir.

Photoshop Magazin dergisinin elinizdeki ve önceki sayılarında Adobe'un sayfa tasarım uygulamalarından 'InDesign CS2'nun anlatımı sürmektedir. Bu anlatımda tipografik özellikler de sunulduğu için burada tekrarlanmamıştır.

Bir Uygulama Yazılımında Harf Boşluk Düzeni:
Örneğin, QuarkXPress'de harf boşluk düzeni 'Alet Paleti'nde 'Alaniçi Aracı' ya da herhangi bir yazı alanında metin seçili iken etkinleşen 'Ölçü Çubuğu'ndaki dördüncü bölümün altında yer alan sola-sağa dönük yatay okların sağ tarafındaki sayısal gösterge yuvasında görüntülenir ya da belirlenir. Üstelik bu oklara tıklayarak harf boşluk düzeni artırılabilir ya da azaltılabilir.
Ayrıca eksi imiyle girilen sayısal değerler sayesinde seçili metne negatif harf boşluklamasıyla sıkışık dizgi, normal girilen sayısal değerler sayesinde pozitif harf boşluklama-sıyla gevşek dizgi sonuçları alınır. Sayısal değer arttıkça sıkışıklık ya da gevşeklik de artar.

hspace=0

QuarkXPress. Tam anlamıyla bir sayfa düzenleme (page layout) programı olan QuarkXPress normal olarak tipografik yetkinli-ğiyle önem kazanan bir uygulama yazılımıdır. Yukarıdaki görüntülük resminde, üstte program ana mönüsü, ortada programın çalışma alanı, solda alet çubuğu, altta ölçü çubuğu ve sağda belge yerleşimi arayüzleri görünmektedir. Harf boşluk düzeninde, uygunsuz harfler arası boşlukların düzeltilmesinde, satır boşluk düzeninde ve diğer tipografik özelliklerin belirlenmesi ve uygulamasında gelişkin bir program olmasına karşın sözcük boşluk düzeni konusunda herhangi bir beceri sunmadığının gözlenmiş olması, yazılımın önemli bir eksikliğini oluşturmaktadır.

hspace=0

Macromedia FreeHand. Aslında bir resimleme uygulaması olarak oldukça gelişmiş olmasının yanısıra, zengin tipografik özellikleri sunmasıyla da oldukça yetkinleştirilmiş bir programdır. Tek sorunu, pazara sürülürken yerelleştirilmediğinden dolayı, Türkçe tipogra-fik uygulamalarda tireleme seçeneğinin olmamasıdır. Buna karşın, aslında 8 ve 9 sürümleri tipografik tasarımda yetkin sonuçlar sunmaktadır. Ancak 10 ve MX sürümlerinde yeni işletim dizgelerinin oluşturduğu tipografik (font, dizgi vb.) uyumsuzluk sorunları söz-konusudur. Tireleme (hypenation) dışında, tüm ileri düzey tipografik uygulamalar bu uygulamada yüksek hassasiyetle gerçekleştirilebilmektedir. Bu nedenle tireleme kullanmaksızın yapılacak tüm tipografik tasarımlarda ve etkili bir biçimde masaüstü yayıncılıkta kullanılabilmektedir. Uygulamanın kendisi bir sayfa tasarımı programı olmadığı için, metin akışı içeren sütunlara yönelik PostScript sınırlamalar içermektedir. Buna göre, metin akışı içeren A4 sayfa sayısı 8-10'u geçmemelidir. QuarkXPress ve Microsoft Word'e karşın yazıların çizimlere dönüştürülebilmesi üstünlüğünü içermektedir.

hspace=0

MS Word. Dünyada en yaygın kullanılan bu kelime-işlem uygulamasında tipografik özellikler oldukça fazladır. Ancak bunlar 'Fine Typography' uygulamaları yapmaya yeterince elverişli değildir. Daha çok düz tipografik işlemler için özdevimleştirilmiş komutlarıyla tipografik düzeni oluşturur. Diğer bir deyişle, uzmanlaşmış tasarım programlarında olduğu gibi, tipografik özellikleri yüksek duyarlıkta belirlemek ve oluşturmak pek mümkün değildir. Özellikle harf ve satır boşluklaması üzerine 'spacing' (boşluklama) terimiyle ifade edilen sekmelerinde seçenek ya da komutlar sunmaktadır. QuarkXPress'de olduğu gibi, bu uygulama yazılımında da sözcük boşluk düzeni üzerine etkin bir uygulama becerisi bulunmadığı gözlenmiştir, ancak okur her durumda programın kullanım kılavuzunu ayrıntı bir biçimde incelemelidir.

hspace=0

Bir Uygulama Yazılımında Sözcük Boşluk Düzeni:
QuarkXPress'de, baştan başa bir parağraftan tüm metine Tracking' ve seçilmiş harf ilişkilerine 'Kerning' uygulaması bulunmasına karşın, ne yazık ki sözcük boşluk düzeni için bir açıklama ya da uygulamaya rastlanmamıştır.

hspace=0

Bir Uygulama Yazılımında Satır Boşluk Düzeni:
Yine QuarkXPress'de satır boşluk düzeni 'Alet Paleti'nde 'Alaniçi Aracı' ya da herhangi bir yazı alanında metin seçili iken etkinleşen 'Ölçü Çubuğu'ndaki dördüncü bölümün üstünde yer alan yukarıya-aşağıya dönük düşey okların sağ tarafındaki sayısal gösterge yuvasında görüntülenir ya da belirlenir. Üstelik bu oklara tıklayarak harf boşluk düzeni artırılabilir ya da azaltılabilir. Ayrıca eksi imiyle girilen sayısal değerler sayesinde seçili metne negatif satır boşluklamasıyla sıkışık dizgi, normal girilen sayısal değerler sayesinde pozitif satır boşluklamasıyla gevşek dizgi sonuçları alınır. Sayısal değer arttıkça sıkışıklık ya da gevşeklik de artar. Ayrıca 'Edit>Pre ferences>Typographic...' komut dizisiyle açılan 'Typographic Preferences' panelinin 'Leading' bölümünde sunulan Auto Leading' sayısal değer yuvası özdevimli olarak satır boşluk düzenini kullanılan punto değeri üzerinden % oranıyla belirlemeye izin vermektedir.

Olası 'Kip' (Mode) 'Dizgi' (Typesetting) olarak belirlendikten sonra, programın özdevimli satır boşluklamasını uygulamaya koyması için 'Maintain Leading' (Satır Boşluklamasını Oluştur) denetim yuvasının onaylanmış olması gerekir.

Kaynakça
1.  SARIKAVAK, Namık K., 2004, Görsel İletişim ve Grafik Tasarımda Çağdaş Tipografinin Temelleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara, TR.
2.  CRAIG, James., 1991, Basic Typography; A Design manual, Watson-Guptill Publications, New York, USA.
3.  GOTZ, Veruschka., 1998, Color & Type for the Screen Typography, Rotovision, USA.
4.  YILMAZ, Osman., Kemal DEMİR, 1997, QuarkXPress Öğrenirken, Alfa Bsm. Yay. Dağıtım, Yayın No: 308, Bilgisayar Dizi No:95

 

November 2006

 


Tipografi