Photoshop Magazin
 


Markalar

01 June 2006 | Sayı: Jun 2006
 
1 2 3 4 5
 

Bu sayımızda markalardan bahsetmek istiyorum. Marka nedir, nasıl korunur, neden önemlidir vs. türünden sorularla sık sık karşılaşıyorum. Bu sayıda bunların cevabını vermeye çalışacağım. Hukuki detaylara değindikten sonra ilginç marka öykülerini sizlerle paylaşacağım.

Öncelikle marka ve patent kavramları arasındaki farkı anlatmak gerekli olacak. Çünkü bu iki kavram o kadar fazla karıştırılıyor ki gazetelerde bile bir marka başvurusu için “Falanca ünlü ismine patent aldı” gibi haberleri sık sık görüyorum Hatta Nisan ayı içinde “Şu Çılgın Türkler” adının yayınevi tarafından patentinin alındığını da çok büyük ve yüksek tirajlı bir gazetemizden üzülerek okudum. Aslında yayınevi tarafından alınan marka idi. Fakat büyük gazetemiz nedense patent yazmayı daha uygun görmüş. Marka bir ürünü diğer ürünlerden ayırmaya yarayan işaretlerdir. İsimler, sözcükler, şekiller, harfler, sayılar gibi ürünün dışında açıkça görünür olan ibareler markadır. Örneğin; Arçelik, Mercedes, Coca-Cola, Mc-Donalds. Patent ise markadan çok farklı bir kavramdır. Patent, buluş yapan bir kişiye icadını başkalarının haksız kullanımlarından koruma hakkı veren bir hukuki imkândır. Yeni, ayırt edici ve tekniğin bilinen durumunu aşan her türlü buluş için patent verilebilir. Örneğin; Arçelik bir marka iken, televizyon bir buluştur. Ya da Arçelik’in çamaşır makinelerinde kullandığı su jeti yöntemi bir buluştur ve patent verilerek korunur. Mercedes bir otomobil markası iken, otomobilde kullanılan ABS fren sistemi bir buluştur ve patent verilerek korunur.

Marka ve Patent haklarının korumasını sağlayan kanunlar bile farklıdır. İkisi için farklı birer kanun hükmünde kararname vardır. Marka – Patent kavramları ne yazık ki çok fazla kişi tarafından karıştırılmaktadır. Sanıyorum bu yazıyı okuduktan sonra ikisinin farklı şeyler olduğunu rahatlıkla anlamış olacağız. Artık iki kavram arasındaki farkı bildiğimize göre markaların ne olduğu, nasıl korunduğu gibi soruların cevaplarına geçebiliriz. Öncelikle marka nedir, marka hakkı nasıl kazanılır? Marka, yukarıda da açıkladığım gibi bir teşebbüsün ürünlerini başka teşebbüslerin ürünlerinden ayırt etmeye yarayan, sözcükler, kişi adları, harfler, sayılar malların biçimi ya da ambalajı gibi çizilerek görüntülenebilen her türlü işaretlerdir. Marka’nın sağladığı hukuki korumadan yararlanabilmek için, öncelikle tescil edilmiş bir markaya sahip olmak gerekir. Örneğin; meyve suyu satan bir işletme açmaya karar verdik. Vitaminix adı ile meyve suyu üretecek ve Türkiye’nin her yerine satacağız. Ama Vitaminix adı bir süre sonra ülke çapında duyulunca bazı kişiler de bu ibareyi haksız olarak kullanıp kazanç elde eder ve bizim kazancımızı düşürebilirler. O halde evvela bu ibaremizi tescilli bir marka haline getirmemiz gerekli. Ülkemizde marka, patent, tasarım gibi fikri hakların tescil işlemleri Türk Patent Enstitüsü (TPE) tarafından yapılır. Tescil süreci de şu şekilde işler: Bir başvuru formu doldurulup tescil ettireceğimiz marka ibaresini de ekleyerek TPE’ye başvurulur. Önemli olan başka bir konuda markamızı hangi mal ya da hizmet sınıfı için tescil ettireceğimizdir. Bu sınıflar TPE tarafından çıkarılan bir tebliğ ile düzenlenmiştir. Toplam 45 adet ana sınıf ve her sınıf içinde çok detaylı bir şekilde alt ayrımlar vardır. Bu sınıflandırma listesinin içinde piyasada kullanılan hemen hemen tüm ürün ve hizmetler sayılmıştır. Bu listeye göre, tescil için başvuracağımız markayı hangi sınıf ya da sınıflar için kullanacağımızı seçip sınıf numaralarını da başvuru formuna yazarız. Tescil başvuru ücretini de yatırdığımızı gösteren dekontu da ekleyip TPE ‘ye teslim edince marka başvurumuz yapılmış olur.

Başvuru işlemlerini marka sahibi bizzat kendisi yapabileceği gibi bir marka vekili aracılığıyla da yapabilir. Uygulamada genelde marka vekilleri aracılığıyla başvurula yapılır. Tabi bu başvuru için TPE'ye ödenmesi gereken bir takım ücretler vardır. (Ücretler için bakınız; www.tpe.gov.tr ) Vitaminix markası için başvurumuzu yapmış olduk. Peki, hemen tescil edilir mi? Ne yazık ki hayır. Tescil süresi yaklaşık olarak 12-18 ay arasında değişir. Eğer bizim tescili için başvurduğumuz marka, tescilli başka bir markanın aynı ya da çok benzeri olursa TPE başvurumuzu reddeder. Ayrıca 3. kişilerin de bizim başvurumuza karşı itiraz etme imkânları vardır. İşte bu itirazlar geldiğinde başvuru sahibi de bu itirazların haksız olduğunu savunup çeşitli yollara başvurabilir. Bu tür gecikmeler olursa tescil süresi 12 ayı geçer. Ama başvurudan sonra hiçbir aksilik olmazsa 12 aya kalmadan marka tescili yapılır. Peki tescil başvurusu yaptıktan fakat henüz tescil edilmeden bir başka kişi bizim markamızı kullanırsa ne olacak?


Marka koruması tescil başvuru tarihinden itibaren başlar. Yani markaya sağlanan hukuki koruma olanaklarından yararlanmak için başvurunun tescil edilme tarihine kadar beklenmez. Başvuru anından itibaren marka koruma şemsiyesi altına girmiş oluruz. Tabi başvuru reddedilirse koruma da biter. Nedir bu hukuki korumalar? Bizim markamızla aynı olan ya da benzer markaların, bizim tescil ettirdiğimiz ürün sınıfları için tescili mümkün değildir. Diğer her türlü izinsiz kullanım da yasaktır. Örneğin Vİtaminix markamızla ürün pazarlarken başka bir kişinin de aynı isimle meyve suyu satması kanunen yasaktır. Eğer satarsa, hem bize yüklü miktarlarda tazminat ödemek sorun kalır. Hem de ceza hukuku anlamında suç işlemiş olur ve hapis cezasına çarptırılır. Hapis cezaları da 1 yıldan başlayıp eylemin niteliğine göre 4 yıla kadar verilebilmektedir.


İşte marka tescil süreci ve markaya tecavüz halinde verilecek cezalar bunlardır. Bir sonraki yazımda ilginç marka öykülerine ve markanın bir işletme için önemine ilişkin bazı örnekler vereceğim.


Gelecek ay görüşmek üzere. Av. Gökhan Uğur BAğCI

 

June 2006

 


Tasarım Hukuku