Photoshop Magazin
 


Görsel Malzemelerin Kullanımı

01 April 2006 | Sayı: Apr 2006
 
1 2 3 4 5
 

Önceki sayılarımızda sık sık tekrarladığımız üzere bu sayfanın içeriği büyük ölçüde sizlerden gelen istekler ve sorular
ışığında düzenlenecek.

Bu sayımızda, bana gelen e-postalarda ve mesajlarda en çok merak edilen konu olarak gördüğüm, görsel malzemelerin
kullanılması sırasında oluşabilecek hukuki problemlere değineceğim. Yani daha basitçe ifade etmek gerekirse “Bir fotoğrafı, resmi ya da başka bir görsel malzemeyi bir şekilde halka sunduğumuzda başımıza neler gelebilir?” sorusunun cevabını vermeye çalışacağım. Bu konuyu kurgulayıp onun üzerinden inceleyelim. Amatör olarak fotoğrafçılık yapan Bay X’in 15 adet fotoğrafı www.fotohirsizi.com adlı web sitesinde yayınlanıyor ve satılıyor. Bay X‘de durumu öğreniyor fakat bu
durumu nasıl engelleyebileceğini bilmiyor. Bay X ‘e tavsiyelerimiz şu şekilde olur;

a) Öncelikle Bay X’in fotoğraflarının eser sayılıp sayılmadığını tespit etmeliyiz. Bunun için bakmamız gereken yer 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunudur. Bu kanun bu tür olaylarda uygulanacak temel kanundur. Bu kanunda bir görsel malzemenin eser sayılabilmesi için gerekli kriterler şu şekilde sayılmıştır;

*Sahibinin özelliğini taşıması
*Bir şekille ifade edilebiliyor olması
*Fikri bir çabanın sonucu olması
*Kanunda sayılan eser tiplerinden birine girmesi.

Bir fotoğrafçının çekmiş olduğu fotoğraflar kendi özelliklerini taşır. Işığı, görüşü, yakaladığı manzara vs. Bunun fikri yani
düşünsel bir faaliyet sonunda olduğu da mutlaktır. Basılı bir hal alınca da ifade edilebilir bir şekil kazanır. Peki, kanunda
sayılan eser tiplerinden biri midir? Kanunda belirtilen eser kategorileri şunlardır;
İlim ve Edebiyat Eserleri, Güzel Sanat Eserleri, Musiki Eserleri, Sinema Eserleri, Veri tabanları. Kanun bu alt başlıkları saymakla yetinmemiş bunlarında içeriklerini örneklerle detaylandırmış ve nelerin eser olabileceğini saymıştır. Buna göre
olayımızdaki fotoğraftan gidersek, Güzel Sanat Eserlerinin kanunda neler olarak sayıldıklarına bakmalıyız. Bunlar;

1. Yağlı ve suluboya tablolar; her türlü resimler, desenler, pasteller, gravürler, güzel yazılar ve tezhipler, kazıma, oyma,
kakma veya benzeri usullerle maden, taş, ağaç veya diğer maddelerle çizilen veya tespit edilen eserler, kaligrafi, serigrafi,
2. Heykeller, kabartmalar ve oymalar,
3. Mimarlık eserleri,
4. El işleri ve küçük sanat eserleri, minyatürler ve süsleme sanatı ürünleri ile tekstil, moda tasarımları,
5. Fotografik eserler ve slâytlar,
6. Grafik eserler,
7. Karikatür eserleri,
8. Her türlü tiplemelerdir.

Özet olarak, fotoğrafların da eser olarak sayıldığını öğrenmiş olduk. Şimdi ikinci adıma geçelim.

b) Acaba bu web sitesinin sahipleri bu fotoğrafları sahibinin izni ile mi yoksa tamamen izinsiz mi yayınlıyorlar? Öğrendik
ki Bay X ile yayıncı arasında bu fotoğrafların yayınlanması ve internet üzerinden satılması yolunda yazılı bir anlaşma
var. Bu halde yayıncı anlaşma şartlarına aynen uygun bir yayın ve satış yapıyorsa hukuken bir problem yoktur. Fakat
anlaşmaya uygun davranmıyor ise, örneğin, fotoğrafların Bay X’e değil de Bay Z’ye ait olduğunu söyleyerek satıyorsa
işte burada hukuka aykırı bir kullanım söz konusudur. Tam yeri gelmişken şu ayrımı belirtmek gerekir. Eser Sahibinin iki
tip hakkı vardır;

1) Manevi Hakları: *Bir eser ancak sahibinin istediği tarzda halka sunulabilir. Yani halka sunuş zamanını, sunuş tarzını
eser sahibi tayin eder. Mesela bir eser sahibinin izni olmadan halka sunulursa ya da izin verdiği şekilden başka bir şekilde sunulursa, bu durum manevi haklara açık bir tecavüz halidir.

*Eser sahibinin adı mutlaka eserde belirtilir. Eser sahibinin isteğine göre, takma adla ya da adsız olarak da halka sunulabilir.
*Eserde değişiklik yapılmasını önlemek hakkı: Bir eserin sahibi, eserinin olduğu gibi yayınlanmasını isteme hakkına sahiptir. İzni dışında bir değişiklik yapılması durumunda açık bir tecavüz oluşur.

2) Mali Hakları: Mali haklar da kısaca eserinden gelir elde etmeye yönelik olan haklardır. Bu haklarda aslen eser sahibine
aittir. Sözleşme ile bu haklar başkalarına devredilebilir. Bu haklar kanunda şu şekilde sayılmıştır;

*İşleme Hakkı: Bir kitabın tercümesinin yapılması bu hak kapsamındadır.
*Çoğaltma Hakkı: Korsan Cd, kaset, kitap genelde bu hakkı ihlal etmektedir.
*Yayma Hakkı: Bir eserin aslını ya da çoğaltılmış kopyalarını dağıtma anlamındadır.
*Temsil Hakkı: Bir fotoğraf ya da resim sergisinin yapılması bu hak kapsamındadır.
*İşaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı: Bir web sitesinde fotoğrafların ya da şarkıların yayınlanması bu hak kapsamındadır.

Buraya kadar Bay X’in fotoğraflarından yola çıkarak nelerin eser olduğunu ve eser sahibinin ne gibi hakları olduğunu
gördük. Bay X ile yayıncı arasında hiçbir anlaşma yoksa Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre tamamen haksız bir kullanım
vardır. Peki bu durumda Bay X hangi hukuki koruma imkanlarından yararlanabilecektir? Kanun gerçekten çok ciddi para ve hapis cezaları öngörmüştür. Bu yazıdan şunu aklınızda tutabilirsiniz; “Bir sanat eserini, hak sahibinin iznini almadan, ticari amaçla kesinlikle kullanamazsınız” Peki, kişisel amaçlarla kullanabilir miyim? Sorusunu duyar gibi oluyorum. Onun cevabını da bir sonraki yazımda vereceğim. Gelecek ay buluşmak üzere!

Av. Gökhan Uğur BAĞCI

 

April 2006

 


Tasarım Hukuku