Photoshop Magazin
 


Adobe ve Tipografi 4 (Bölüm-2)

01 March 2006 | Sayı: Mar 2006
 
1 2 3 4 5
 

Adobe ve Tipografi 4 (Bölüm-2)


Adobe’un sunduğu olanaklar bir bakıma yüzlerce yıllık bir geleneğe ve statüko’ya karşı bir tehdittir. Çünkü Adobe’un araç bağımsız font işlemesi PostScript’inin başarısının anahtarıdır. Warnock ve Geschke PostScript’i daha fazla pazarlamak için daha çok fonta gereksinimleri olduğunu bilmektedir. Böylelikle Adobe, ilk olarak lisanslama yoluyla ve daha sonra ise asıl yazı tasarımlarını geliştirme anlayışıyla, bir yazı karakterleri kütüphanesi oluşturmaya başlar. Bu girişim ise günümüzde Adobe’un dünyanın en büyük yazı karakteri kütüphanelerinden biri olmasını sağlayacaktır.

O aşamada, Adobe font tasarımının başına Sumner Stone’u getirir. Sumner Stone font yönetiminin başına geçtiğinde Adobe çoktandır Linotype ile işbirliği içindedir. Stone Adobe’un Palo Alto bürosunda göreve geldiğinde ‘Times’ ve ‘Helvetica’ birkaç kez sayısallaştırılmıştır.

Stone “İlk başta John ve Chuck yazı karakterlerini sayısallaştırmak için eşlerini çalıştırmayı düşünmüşler.” diyor. “Onlar, sayısallaştırmanın tipografi konusunda eğitimi bulunmayan zeki insanlar tarafından yapılabilecek, değişken olarak ise küçük bir sorun olduğunu düşünüyorlardı. Ancak ilk sonuçlar, bu düşüncelerinden derhal uzaklaştırarak, onlara doğru yolu gösterdi.”11

Yine yeri gelmişken, Sumner Stone 1945’de doğmuş; Lloyd Reynolds’dan kaligrafi eğitimi aldıktan sonra Hallmark Cards için font tasarımcısı olarak çalışmış ve 1972’de kendi font stüdyosu ‘Alpha & Omega Press’i kurmuştur. Aynı zamanda üniversitede matematik dersleri alan Stone 1979’da Autologic Inc.’de tipografi yöneticisi olarak ve 1985’den 1989’a kadar Adobe Systems Inc.’de çalışmıştır.

Adobe’un ilk kaynak fontları Sumner Stone’un 1987’deki ‘Stone Family’sidir (Resim:9). ‘Stone’ yazı ailesi, kendisi tarafından dik (roman), tırnaksız (sans-serif) ve düzensiz (informal) biçemlerinin toplam 18 ağırlığında tasarlanmıştır.

Sumner Stone 1990’da kendi font şirketi Stone Type Foundry şirketini kurmuş, 1991’de Print dergisi için ‘Stone Print’ fontunu geliştirmiştir. Bunların dışında (John Renner ile birlikte) 1992’de ‘Stone Phonetic’, 1993’de ‘Silica’ ve ‘Arepo’, ‘Cycles’, ‘Basalt’ gibi font tasarımları bulunmaktadır (Resim:10).

9/‘Stone Sans’. Adobe tarafından 1987’de ve 1989’da ITC tarafından lisanslanarak yayınlanan ‘Stone Sans’ Sumner Stone tarafından tasarlanmıştır. ‘Stone Sans’, ‘Informal’ ve ‘Phonetic’ biçemlerini de içeren ‘Stone’ ailesinin çağdaş bir parçasıdır. Onun asıl önemi bu aile ilişkisinin tipografik olasılıklarında bulunmaktadır. ‘Küçük Başlık’ ve ‘Eski Biçem Sayı’ sürümleri ITC tarafından daha sonraları yayınlanmıştır.
‘Stone Serif’ ise ‘Stone’ ailesinin klasik tırnaklı biçemidir. ‘Stone’ font ailesi oldukça geniştir. Temel olarak ‘Tırnaklı’ ve eğik biçemi; ‘Tırnaksız’ ve eğik biçemi ile ‘Düzensiz’ ve eğik biçemlerinin tüm genişlik ve ağırlık çeşitlemeleri bulunmaktadır.
‘Informal’ (Düzensiz), terim olarak karşıtlığı azaltılmış, tırnakları düzleştirilmiş, ince vurguları bir parça kalınlaştırılmış ve harfboyu kısaltılmış, tırnaklarının birkaçı büyükharflerinden bütünüyle kesilerek atılmış ve tersi durumda dik biçemine eşlik edemeyen ‘a’ ve ‘g’ karakterinin koşar (cursive) biçimleri düzensiz eğik biçimler gibi kaymış demektir. 

‘Silica’. Sumner Stone tarafından 1993’te tasarlanan ‘Silica’ rahat bir kalın tırnak yazı karakteridir. Diğerlerinde olduğu gibi bu çalışması için de, Stone, öncelikle kağıt üzerinde olası ilişkileri yaratmış ve FontStudio ve Fontographer yazılımlarını kullanarak görüntülük için sayısal biçimlemede tasarlamıştır.


ITC Zapf Chancery’. Hermann Zapf’ın 1979’da tasarladığı ‘Zapf Chancery’ gerçek anlamda bir Rönesans ‘Eğik’ (Italic) kaligrafik yazı tasarımıdır. Chancery el yazısı İtalyan Rönesansı boyunca geliştirilmiş ve Papalık bürolarında yazıcılar tarafından resmi ve diğer işler için kullanılmıştır. Matematik bilimleri için Rochester’da tipografik bilgisayar uygulamalarıyla görevli olduğu yıllarda ürettiği bu tasarımın yanısıra ‘Elyazısı’, ‘Eğik’ ve ‘Fraktur’ sürümleri ile özel matematik imlerini içeren yazı tasarımları da tasarlar.


Birçok ödülü bulunan Sumner Stone edindiği matematik bilgisini font tasarımına taşımış, kaligrafist, tipografist ve grafik tasarımcı olarak Amerika’da çeşitli enstitü ve üniversitelerde yazı (lettering) ve tipografi dersleri yürütmüştür.12

1986’da Apple’dan ikinci bir lazer yazıcı ‘LaserWriter Plus’ duyurulur. Bu örnek Linotype ve ITC’den edinilmiş daha fazla fontu içermektedir. 35 adet PostScript öbek (core) font sunan yazıcı kendi sektöründe görülmemiş bir genel geçer olarak duyurulduğu için, bu yazıcı “LaserWriter 35” olarak da bilinir.

Yazıcıda daha önceki 13 fonta 22 font daha eklenmiştir. Bu yazı karakterleri ITC’nin ‘Avant Garde Gothic’, ‘Bookman’ ve ‘Zapf Chancery’si ile Linotype’ın ‘Palatino’sunu içermektedir. ‘Palatino’ ve ‘ITC Zapf Chancery’ fontları efsanevi kaligrafist ve tipografist Hermann Zapf tarafından tasarlanmıştır (Resim:11,12). (”Yine yeri gelmişken” diyerek Hermann Zapf’dan sözetmek istiyordum, ama konu yeterince dağıldı gibi geliyor bana. O nedenle bir sonraki yazıya bırakarak, yazıyı sürdürüyorum.)


Hints Katmanı. İpuçları (hints) Adobe’un ‘Type 1’ ve ‘Type 3’ biçimlemesindeki fontlarının erken dönemin çözünürlüğü düşük (300 dpi) yazıcılarında olabildiğince yazı karakterinin dışçizgilerine uygun basılabilmesini sağlar. Günümüz yazılım ve çıktı birimlerinin olanak ve yetenekleri açısından fazla bir önemi kalmasa da, font yazılımları ipuçlarını özdevimli oluşturabilir.

hspace=0

‘Palatino’. 20. yüzyılın birinci yarısında gazete yayıncılığında ‘Times Roman’ ile ikinci yarısında tüm çağdaş görsel iletişimde ‘Helvetica’ nasıl başat bir rol oynadıysa, özellikle kitap yayıncılığında tasarlandığı 1948’den ve de 1950’de Stempel dökümhanesi tarafından yayınlanmasından bugüne değin ‘Palatino’ aynı etkinliğe sahip olmuştur. Hermann Zapf tarafından tasarlanırken aslında bir gösterim yazısı olarak niyetlenilmiş ise de, tüm ölçülerindeki yüksek okunurluk düzeyinin yanısıra antik kökeni aracılığıyla ‘Palatino’ kitap tasarımında son derece estetik dizgi sonuçları üretir.

35 font “PostScript Type” çağında önemli ve büyük bir olgudur. Yazı karakterlerinin bu seçimi gerçi biraz tuhaftır. Sözkonusu seçim 20. yüzyıl tipografisini tanımlamaya yönelik bir anlayışla yapılmaktan daha çok keyfi ve pazar beklentileri çerçevesindedir. Sumner Stone, karar verenler içinde kendi dışında bulunanları kasdederek, “Kimse bu kararın ne kadar önemli olabileceğini bilmiyordu.” demektedir.13

Bir font kütüphanesi oluşturmanın en hızlı yolu elbette varolan fontları ele almak ve onları dönüştürmektir. Bu nedenle Adobe Linotype ve ITC ile ilişkileri derinleştirir. Bu şirketler kendi fontlarını PostScript’e dönüştürmesi için sayısal veri olarak Adobe’ verirler. Adobe’dan Bill Paxton sayısal veriyi PostScript’e dönüştürürken bir araç (hinting) geliştirir ve teknik özellikleri eşsiz bir biçimde PostScript’e uygular. Bu araç (ipuçları) düşük çözünürlükte ve küçük puntolarda fontların laser yazıcılarda düzgün basılmasını sağlar (Resim:13).

Diğer yanda Stone, John ve Chuck’ın yenilikçiliğe ve yaratıcılığa verdiği önemden güç alarak kendi yazı karakterini geliştirmeye başlar. Böylelikle Adobe’un ilk tecimsel yazı karakteri ‘Stone Family’ PostScript’in noktalarından yaratılır ve ITC’ye lisanslanır. Sumner Stone kendi yazı tasarımı hakkında “eski yazı tasarımlarının yalnızca bir sayısallaştırması olmayan, aksine yeni bir çevre –bilgisayar dünyası– için tasarlanmış yeni bir yazı karakteri” demektedir.14
Sonunda Stone, yarattığı bu devinimden yararlanarak Adobe için asıl (original) yazı karakterleri geliştirmek amacıyla tasarımcı ve teknisyenlerden oluşturulan bir font tasarım ekibini 1987’de kurar.

Kaynakça
10A.g.e., 2003, s:56
11A.g.e., 2003, s:56
12Sarıkavak, Namık Kemal., 2005, s:33,34
13Pfiffner, Pamela., 2003, s:59
14A.g.e., 2003, s:62
Resim Kaynakçası
Resim 3: Inside The Publishing Revolution; The Adobe Story
Resim 4: Inside The Publishing Revolution; The Adobe Story
Resim 5: Gazete Yayımlama Yöntemleri
Resim 7: Grafik Sanatı 5
Resim 8: Grafik Sanatı 6

Resim Altyazıları ise Namık Kemal Sarıkavak’ın “Sayısal Tipografi 1; Basımcılık ve Yayıncılıkta Aygıt Donanım ve Yazılım Teknolojisinin Gelişimi” adlı, 2005 yılında Başkent Üniversitesi tarafından GSTMF Tasarım Dizisi No:1 olarak yayınlanan kitapdan alınmıştır.

 

March 2006

 


Tipografi