Photoshop Magazin
 


Prova Baskı Standartları-2

01 February 2006 | Sayı: Feb 2006
 
1 2 3 4 5
 

PROVA ÇEŞİTLERİ

Prova baskılar renk kontrolü ve renk onayı haricinde de çeşitli amaçlar için kullanılmaktadır.

hspace=0Yazı ve Metin Onayı
Bir projenin başlangıç safhasında müşteriden onay almak üzere sayfalardaki yazıların, metinlerin (dizgilerin) kontrol edilmesi amacıyla kullanılır. Genel olarak siyah/beyaz toner bazlı laser yazıcılarda basılarak müşteriden tashih ve düzeltiler istenir.

Sayfa Tasarımı Onayı
Projenin ikinci aşamasını içerir ve tasarımcı grafikerler tarafından hazırlanan değişik alternatifli renkli yazıcılardan çıktısı alınan örnek sayfa provalar müşterinin beğenisine ve onayına sunulur. Grafik unsurlar ile resimlerin ve yazıların yerleşim düzeni en iyi şekilde ve olanaklar dahilinde gerçek baskıya uyumlu renk tonlarında olması tercih edilir.

Maket olarak da hazırlanan bu tür taslak provalar sayfalardaki grafik unsurların yerleşim düzeninin onayını almak için de kullanılır.

Montaj Onayı / Ozalit
Sektörümüzde ‘ozalit’ çıktısı olarak da bilinen montaj provasının amacı, bilhassa kitap ve dergi benzeri çok sayfalı yayınların maket haline getirilirken gerçek baskı formalarında nasıl yerleştirildiğini gösteren tek renkli çıkışlardır.

Montaj provası baskı kağıdı ölçüsüne (50x70cm, 70x100cm, 57x82cm, 64x90cm vs.,) hazırlanır ve mücellit aşamasındaki kırım/katlama modeline göre katlanarak kitap maketi haline getirilir. Yayıncılık projeleri için baskı öncesi son prova niteliğini taşıyan ozalit provalar üzerinde tashih ve düzeltmeler yapılır. Bu provalarda sayfa numaralarının birbirini takip edip etmediğinin de özenle kontrol edilmesi gerekir.

hspace=0CTP Provası
Son yıllarda ülkemizde de kullanılmaya başlanan CTP(Computer to Plate) doğrudan kalıba pozlama sistemlerinde montaj provası büyük önem taşımaktadır. Film kullanılmayan CTP teknolojisinde tüm sayfaların montajı dijital olarak bilgisayarda düzenlendiği için, montaj provası geniş format renkli dijital baskı makinelerinde basılmaktadır. Müşteri için son onay niteliğini taşıyan bu renkli prova baskılarda renklerin ofset baskıya uyumlu olması da şarttır. CTP kullanan matbaalardaki renkli geniş format dijital baskı ünitelerinin CMYK ofset baskıda elde edilecek renklere göre ayarlarının yapılması ve 1:1 simülasyon özelliği taşıması gerekir.

Ekran Provası / Softproof
PDF (Portable Document Format) kullanımının yaygınlaşmasıyla ekran provası da önem kazanmıştır. Kağıt çıktı yerine müşteriye internet yoluyla elektronik olarak gönderilen veya matbaa web sitesine yerleştirilen PDF dosyalar müşteri tarafından bilgisayar üzerinde kontrol edilebilir ve gerekli değişiklikler elektronik yolla matbaaya ulaştırılabilir. Bilhassa yazı ve grafik tasarım ile sayfa montajlarının kontrolü için çok sık kullanılan en ucuz ve en hızlı prova yöntemidir.

Ücretsiz Acrobat Reader 7.0 ile dokümanlara tashih ve düzeltme notları ile sesli veya yazılı yorumların eklenebilmesi, ekran prova tekniğinin kullanılmasını yaygınlaştırmıştır.

Ancak fotoğraf ve renk onayı için ekran provası kullanımının sakıncaları bulunmaktadır. Kendi ekranınız kalibreli ve ofset baskıya göre mükemmel renk eşlemesi yapılmış da olsa, müşterilerin kullandıkları farklı marka ve model ekranların, farklı renk genişliklerine sahip olmaları ve RGB protonların farklı dengelerde bulunmaları sebebiyle sizin ekranınızla aynı renk tonlarını göstermesi beklenemez.

Fotoğraf / Renk Onayı
Provanın en önemli ve en kritik aşamasını teşkil eder. Bilhassa ülkemizdeki renk farklılığı problemleri, son provaların ofset baskı teknolojisine uyumsuz olmasından kaynaklanmaktadır. Çoğu zaman 50 - 100 Dolar değerinde inkjet yazıcılardan gelişigüzel alınmış çıktılar müşteriye gösterilmekte ve onay sonucu matbaaya ‘Prova Baskı !!!’ diye verilmektedir. Gerekli bilinç ve eğitimde olmayan matbaalar ise, ofset baskı teknolojisiyle hiçbir uyumluluğu olmayan 1 Dolarlık kağıtlardaki renk tonlarını, 1 - 2 Milyon Dolar değerinde baskı makinesinde elde etmeye çalışmaktadırlar !!!

hspace=0Ofset baskı sisteminde kullanılan kağıt, boya, katkı maddeleri ile teknolojinin bize sağlayabildiği renk genişliği prova baskı sistemlerindeki renk genişlikleriyle mutlaka uyumlu ve eş değer olması gerekir. Müşteriden renk onayı alınabilmesi için firma içindeki tüm prova ünitelerinin ofset baskı renk genişliğine göre kalibre edilmesi şarttır. Müşteriye sunulan son prova baskısındaki renklerin mutlaka gerçek üretimde elde edilebilir olması gerekir. Ofset baskıda CMYK boyalar ile elde edilmesi teknolojik olarak mümkün olmayan renk tonlarını prova çıktısında müşteriye sunmak yapılabilecek en büyük hatadır.

Fotoğraflardaki ürünlerin gerçek renk tonlarının son prova baskısında da elde edilebilmesi gerekir. Bu bağlamda diaların taranması ve scanner’ların ofset baskıya göre kalibre edilmesi de şarttır. Öte yandan renk rötuşlarının yapıldığı ekranların da aynı şekilde ofset baskı renk genişliğine göre eşitlenmesi, kalibre edilmesi sektörümüzün standardıdır.

PROVA BASKI ESASLARI

Ofset baskıya uygunluğu açısından her türlü prova mutlaka belli kurallara uygun koşullarda hazırlanması gerekir.

hspace=0
Renk Genişliği

Prova baskıda kullanılan kağıt ve mürekkeplerin vereceği renk genişliği CMYK ofset baskı tekniğine eşdeğer olmalı ve teknik açıdan basılamayacak renk tonları prova baskıda kullanılmamalıdır. Prova makinesinin veya yazıcının renk ayarlarının CMYK boyalara göre önceden ayarlanması ve renk eşlemesinin yapılması gerekir. Her bir giriş ve çıkış makineleri ile ekranların renk genişlikleri farklıdır. Ancak bütün bu ünitelerin renk genişlikleri ne olursa olsun, mutlaka gerçek baskının teknik olarak bize verebileceği renk genişliğine göre daraltılması şarttır.

Süreklilikhspace=0

Prova makinesi veya yazıcıdaki renk tonlarının sürekli aynı karakterde olması gerekmektedir. Ünitelerde kullandığınız boyaların marka ve kalitesinde kesinlikle değişiklik yapmamalısınız. Her değişik marka mürekkep veya boyanın pigment ve kimyasal yapısı ile formülasyonu farklıdır ve farklı renk genişlikleri verir.

Kağıt
Provada kullanılan kağıtların gerçek baskıda kullanılacak kağıtlarla aynı nitelikte olması esastır. Ancak bazı prova makineleri ile yazıcılar farklı teknoloji kullandıkları için ancak özel üretilmiş kağıtlara baskı yapabilmektedir. Her bir kağıdın yüzey yapısı, fiziksel ve kimyasal özellikleri farklı olduğu için, elde edilecek renk genişlikleri ile ışığa ve renge karşı reaksiyonları da farklılık arz etmektedir. Bilhassa 1.Hamur fotokopi kağıtlarının yüzeylerine herhangi bir işlem (kaplama) yapılmadığı için, su bazlı mürekkeplerle yapılan baskılarda kağıdın lifleri boyayı dağıtmakta ve renk tonlarını olumsuz olarak etkilemektedir. Bu sebeple provalarda gerçek kağıt kullanabilen sistemler tercih edilmeli ve olasılıklar dahilinde matbaadan gerçek kağıt örneği alınarak prova baskılar bu kağıtlara uygulanmalıdır. Parlak kuşe kağıda basılması gereken bir işin provası kesinlikle mat kağıda veya 1.Hamur kağıda uygulanmamalıdır.

Nokta ve Tram
Provada kullanılan baskı tekniğinin, ofset baskıdaki gibi tramlı olması ve noktalardan meydana gelmesi çok daha eşdeğer bir netice sağlar. Tramsız ve noktalardan oluşmayan prova baskılar (fotoğraf baskısı) her zaman müşteriyi yanlış netice beklentisine yönlerdirir. Fotoğraf baskısındaki tramsız ve noktasız ‘contone’ geçişleri gören müşteri, ofset baskıdaki tramlamadan kaynaklanan ton geçişlerini beğenmeyebilir. Bu riski ortadan kaldırmak için provaların kesinlikle tramlı ve noktalardan oluşması gerekliliğini unutmamalısınız.

Çözünürlük
Provanın çözünürlüğü gerçek baskı uygunluğunda olmalıdır. Düşük çözünürlükle basılmış olan provalarda, yazı ve çizgilerle birlikte diğer grafik unsurlar ve görseller yeterli kalitede olamaz. Bazı yazılar kırık çıkacağı gibi, ince çizgilerde de kayıp ve kopukluklar meydana gelir. Görsellerde ise derinlik ve netlik azalır, detaylar kaybolur ve renk tonları yeterli doygunlukta basılamaz.

Nokta kazancı
Ofset baskı sisteminde tüm renk tonlarını CMYK nokta büyüklükleri oluşturmaktadır. Tram teknolojisi temeline dayanan ofset baskıda, kağıt yüzeyine basılan noktalar yayılma yaparak ‘Nokta Kazancı’nı meydana getirirler. Bu sebeple ekranda gördüğümüz CMYK nokta değerleri kağıt üstünde %10-25 daha fazla ölçülür.

Toner kullanan bazı prova sistemlerinde nokta kazancı hemen hemen hiç yoktur ve nokta değerleri aynı şekilde kağıda aktarılmış olur. Bu sebeple iki farklı sistemin mutlak surette birbirlerine eşleştirilmesi ve kalibre edilmesi gerekir.

hspace=0

Tram Sıklığı
Ofset baskı sisteminde basılacak kağıt cinsine göre seçilmesi gereken tram sıklıkları da farklıdır. Parlak kuşe kağıt için 70’lik-80’lik tram, 1.hamur kağıtlarda 54’lük veya 48’lik tram sıklığı vs.

Halbuki bazı prova sistemlerinde tram sıklığı seçimi bulunmaz ve bilhassa inkjet türü yazıcılarda yüksek tram sıklığı ile yapılan prova baskılardaki renkler çok koyu ve çamur gibi çıkar. Müşteriye sunulan provalardaki tram sıklıkları ile gerçek baskı arasında farklılık oluşacağı için belli oranlarda renk farklılıkları meydana gelmesi kaçınılmazdır. Prova sistemi tercih ederken bu unsurun da dikkate alınması gerekmektedir.

hspace=0Pantone Ekstra Spot Renkler
Pantone kataloğundan seçilmiş olan ekstra spot renkleri prova sistemlerinin çoğunda elde etmek mümkün değildir. CMYK haricinde özel boya ile 5. renk olarak basılan bu ekstra spot renk tonları normal CMYK boyalarla aynı tonda basılamaz ve ancak CMYK+OG (Hexachrome) ya da CMYK+RGB (Opaltone/Eder) boyalar kullanabilen dijital makinelerde gerçekleşebilmektedir.

PostScript Riskleri
Gerçek baskı için alınacak film çıkış veya doğrudan kalıp pozlama sistemlerinde herhangi bir sürprizle karşılaşmamak için, prova baskıların da PostScript uyumlu prova makinelerinde basılması çok daha uygundur. Bilhassa yazı karakteri uyuşmazlıklarını ortadan kaldırmak için PostScript prova baskı yapılması birçok riski ortadan kaldırır. Bu tür problemlerin kesin çözümü için dökümanlarınızı PDF dosya kaydederek servis büroya göndermeniz çok daha sağlıklı bir yöntemdir.

Maliyet
Provanın gerçek baskıya bir etkisi olmadığı için, genel olarak maliyetlerin içine katılmamaktadır. Halbuki harcanan zaman, kağıt, mürekkep ve boya çok sayfalı işlerde mutlaka hesaba katılması gereken bir unsurdur.

Genel olarak ucuz provalar tercih edilirken, vasıfsız ve gelişigüzel basılarak müşteriye sunulan provalar daha sonra çok büyük maliyetlerle zarar hanesine yazılmaktadır. Bu sebeple standartlara uygun prova basılması ve maliyetlerinin de müşteriye izah edilerek hesaba dahil edilmesi gerekir.

Zaman
Teslim süresi kısa olan işlerde zamandan kazanmak için dijital baskı veya ekran prova sistemlerinin tercih edilmesi gerekebilir. Bu durumda müşteriye teknik açıklamanın ve bilhassa renk tutarlılığındaki risk faktörlerinin açıkça belirtilmesi gerekir.

Müşteri ve Matbaa Onayı
Provanın müşteri tarafından onaylanması ve kabul görmesi teknik açıdan yeterli olmayabilir. Risk faktörü yüksek, büyük ve önemli projelerde prova baskının matbaa tarafından da teknik olarak önceden onaylanması gerekir. Provada çıkan renklerin matbaada da basılabilir olması provanın temel kriteridir.

 

February 2006

 


Standartlar