Photoshop Magazin
 


Prova Baskı Standartları-1

01 January 2006 | Sayı: Jan 2006
 
1 2 3 4 5
 

hspace=0


Prova Baskı, önemli projelerde renklerin ve diğer grafik unsurların üretimden önceki son müşteri onayının alınması için gerçekleştirilen kontrol amaçlı baskıların tümüdür. Prova baskı gerçek baskıdan çok daha önemli bir işleve sahiptir ve bu sebeple gereken özenin, azami dikkatin ve hassasiyetin uluslararası standartara göre gösterilmesi şarttır.

Prova baskı tüm işletmeleri milyarlarca liralık zararlardan kurtardığı gibi aynı zamanda müşterilere en iyi hizmetin verilebilmesi ve azami memnuniyetin sağlanması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Her ne kadar zaman kaybı gibi gözükse de, gerçek üretime geçmeden önce çok daha büyük zararlara ve müşteri kayıplarına yol açmamak için mutlaka prova baskı alınması ve müşteri onayına sunularak baskı üretimindeki kalitenin de aynı özelliklere sahip olacağının garantisini vermek tüm işletmeler için büyük önem taşır.

Prova baskının diğer önemli işlevi ise, gerek müşteri gerekse grafik tasarım ve baskı öncesi hazırlık birimlerindeki tüm bilgisayar ekranlarının gerçek baskıya göre renk eşlemelerinin yapılabilmesine temel teşkil etmesidir. Geçen sayımızda belirttiğimiz gibi, ekranların gerçek baskıya göre renk eşlemesinin yapılabilmesi için mutlaka baskı provasının basılması gerekmektedir. Baskı provası, gerçek üretimde kullanılan kağıt, boya, kimyasal ve fiziksel etkenlerle ne kadar birebir örtüşür ve gerçeğe uygun olursa, ekranların renk eşlemesi de o kadar gerçekçi ve asıl baskıya uyumlu düzenlenebilir.

Gerek ekran ve çıkış ünitesi renk eşlemesi, gerekse projelerin müşterilerin istekleri doğrultusunda sağlıklı ve hatasız baskı üretiminin gerçekleştirilebilmesi için, prova baskıların hazırlanması ve uygulanması aşamalarında uluslararası grafik, basım ve yayıncılık standartlarına uyulması büyük önem taşımaktadır. Gelişigüzel hazırlanmış ve tamamiyle baskı operatörünün insiyatifine bırakılarak basılmış provaların faydadan çok zarar yaratacağı kesinlikle unutulmamalıdır.

Prova baskı, herhangi bir proje üretime girmeden önce onay alınması için ajans ve/veya müşteriye sunulan gerçek baskının simü­lasyonudur. Prova baskı gerçek baskı üretiminin kriterlerine ne kadar uyumlu olursa o derece başarıya ulaşmış ve meydana gelebilecek hatalar, yanlışlık ve eksiklikler ile renk uyumsuzlukları asgari dü­zeye indirgenmiş olur. Prova baskının en bü­yük amacı, gerçek baskının risklerini ortadan kaldırmak, müşteriye gerçek baskının kalitesini garanti etmektir.

Prova baskı ile gerçek baskı üretim arasındaki farklılık ne kadar bü­yük olursa, risk oranı da aynı derecede yükselir ve projenin gerçekleşmesinde problem çıkma olasılığı artar. Hiç­bir dü­zenleme yapılmadan gelişigü­zel bir inkjet renkli yazıcıdan alınacak çıktı hiç­bir zaman ve hiç­bir koşulda 'Prova' niteliğini taşımaz. Bu tür sayfa baskıları ancak yazı ve grafik tasarım, yerleştirme tashihi için kullanılabilir. Bilhassa kritik ve önemli projelerde prova baskı ile gerçek üretim baskısı arasındaki teknik uyumluluk ve gerçek üretim kriterlerinin prova baskı ünitesi ile eşleştirilmesi bü­yük önem taşır.

hspace=0Prova, ofset baskı sisteminde çok kritik bir aşamadır ve belli kriterler doğrultusunda prova çıktısı alınmazsa, hatalar, yanlışlıklar, eksikler ve renk uyumsuzlukları saptanamaz, gerçek üretimin sonunda projenin müşteri tarafından reddedilmesi riski bü­yür. Yıllardır sü­ren renk uyuşmazlığı kavgalarının çoğu, müşteriye sunulan ve onay alınan prova baskılar ile gerçek baskıdaki renklerin tutarsızlığından kaynaklanmaktadır.Ofset baskı tekniğine uymayan ucuz sistemlerde bastırılan provalar, çoğu zaman başımıza bü­yük sorunlar açarak, bizlere çok pahalıya mal olmaktadır. Müşteri memnuniyetsizliği ve müşteri kaybı gö­rünmeyen zararların en bü­yü­ğü ve en önemlisidir.

Kö­tü ve uyumsuz bir prova baskı ile gerçekleştirilen gerçek baskılar neticesinde çöpe giden projenin maliyeti ne olursa olsun, şirketin 'kö­tü, beceriksiz, kalitesiz' olarak isminin lekelenmesi maliyetlerin ve zararların en bü­yü­ğü­dür. Gerçek baskı üretimine ne kadar önem veriliyorsa, prova baskılara da en az o derecede önem verilmelidir. Prova baskı müşteriye verilen bir taahhüt ve sözdür; 'En az bu kalitede, bu renklere uygun ve bu kadar temiz baskı yapacağım'.


hspace=0

Renk Yönetimi ile sektörümüz standartlarının üretimde yer alan bütün birim ve kuruluşlar tarafından bilinçli olarak kullanılması, otokontrolün herkes tarafından sağlıklı yapılması, gerçek prova baskının elde edilebilmesi için çok önemlidir.

BASKI STANDARTLARI

Baskı üretim türü ne olursa olsun (Web Ofset, Tabaka Ofset, Tifdruk-Gravür, Flekso, Serigrafi, Dijital vs.,) sağlıklı bir prova baskı elde edilebilmesi için öncelikle baskı üretim tesislerinde kullanılan boyaların, katkı maddeleri ile su, hazne suyu, alkol ve diğer kimyasalların; kalıp, blanket, merdane vs., malzemelerin; baskı makinesi, ışıklandırma, ortam sıcaklık ve nem dereceleri vs., fiziksel koşulların sürekli aynı standartlarda istikrarlı olarak devam etmesi şarttır.

En sağlıklı prova baskı, gerçek baskı üretiminin yapılacağı koşullarda, gerçek baskı makinesi, gerçek boya cinsi, gerçek malzeme ve hammadde ile gerçek fiziksel koşullar altında aynı malzeme üzerine yapılarak gerçekleştirilmelidir. Prova baskıda kullanılacak malzeme (kağıt, karton, selefon vs.,) mutlaka proje için müşteri tarafından onaylanan aynı gramaj, aynı marka ve aynı özelliklere sahip gerçek ürün olmalıdır.

Baskı Üretim Teknikleri
Baskı üretimlerinde kullanılan teknik, sistem, makine, malzeme ve kimyasallar farklılık gösterdiği için, hiçbir baskı üretim standardı bir diğerine uymamaktadır. Web Ofset'te basılan gazete, dergi, insert, yüksek tirajlı flyer veya broşür için uyulması gereken standartlar ile tabaka ofsette ya da dijital baskı ünitelerinde basılan broşür, katalog, afiş vb., projelerin baskı standartları, bilhassa renk genişliği ve baskı kalitesi bakımından önemli farklılıklar arzetmektedir.

Aynı şekilde tifdruk-gravür baskı tekniği ile flekso baskı veya serigraf baskı teknikleri ile kullanmış olduğu tüm malzemeler farklı olduğu için, bunların standartları da ayrıdır.

Tek bir prova ile tüm bu farklı teknik ve sistemlerde aynı kalitede, aynı renk tonlarında baskı üretiminin gerçekleşmesini beklemek büyük hatadır. Bu sebeple, her bir baskı üretim tekniği veya sistemi için ayrı ayrı prova bastırılması gerekir.

Tabaka ofsette bastırmış olduğunuz bir prova ne kadar mükemmel olursa olsun, web ofset baskı için kullanılamaz; aynı şekilde flekso tekniği ile bastırılmış bir prova da tifdruk-gravür veya serigrafi baskı için referans teşkil edemez.

Ekranlarınız ile çıkış ünitelerinizin renk eşlemeleri de mutlaka ayrı ayrı gerçekleştirilerek renk profillerinin her bir baskı tekniği ve sistemine göre ayrı ayrı düzenlenmesi şarttır.

hspace=0

hspace=0Boya ve Katkı Maddeleri

Baskı üretiminde kullanılan boyaların her bir marka ve serisinin renk pigment yapıları ile kimyasal formülasyonları farklıdır. Aynı şekilde boyaların içine karıştırılan çeşitli kimyasallar ile baskı tekniklerine göre üretim aşamasında kullanılan hazne suyu, alkol, nemlendirme suyu vs., unsurların özellikleri de boyanın renk tonlarını doğrudan etkilediği için, gerçek baskı üretiminde kullanılacak boya marka ve cinsi ile serisinin mutlaka prova baskıda da aynı şekilde kullanılması gerekir.

'A' marka bir boyanın Cyan pigmenti çok güçlüyken, 'B' marka diğer bir boyanın Magenta  pigmenti daha güçlü olabilir. Alkolsüz baskı sisteminde elde edilen renk tonları daha parlak, daha temiz ve daha doygun gerçekleşirken, alkol kullanılarak basılan işlerde boyanın alkol tarafından çürütülmesi sebebiyle renk tonları daha zayıf, daha kirli ve daha mat olmakta, nokta kazancı yüksek olduğu için detay, netlik ve derinlik azalmaktadır. Baskıda kullanılan her bir kimyasal veya katkı maddesi baskı üretimi sırasında mutlaka boya ile temasa geçerek boyanın kimyasal veya renk özelliklerini olumlu ya da olumsuz etkiler ve neticeyi inanılmaz şekilde değiştirebilir.

Diğer baskı tekniklerinde kullanılan boyalar ise kimyasal olarak çok daha farklıdır ve bu boyaların bir kısmı örtücü olduğu için ofset baskı sistemi tekniğinden çok ayrı bir katagoride değerlendirilmesi gerekir. Aynı şekilde günümüzde yaygınlaşmaya başlayan Dijital Baskı sistemlerinde kullanılan toner ve inkjet baskı sistemlerindeki renklerin pigment yapıları ile kimyasal formülasyonları da tümüyle değişiklik arzetmektedir. Bu üretim tekniklerinde basılacak projeler için sadece bu sistemlerle elde edilecek provalar kullanılması gerekir.

hspace=0

Baskı Üretimi Malzemeleri
Baskı üretimlerinde kullanılan kalıp, blanket, klişe, merdane, silindir, ipek vs., malzemeler de baskı kalitesini doğrudan etkilemektedir. Her bir marka malzemenin kimyasal ve fiziksel özelliği farklılık arzettiği için, gerçek baskıda kullanılan tüm malzemelerin de prova baskı aşamasında kullanılması gerekir.

Baskı Ortam Koşulları
Gerçek baskı üretiminin gerçekleşeceği ortam koşulları da baskı kalitesi ile renk tonlarını doğrudan etkilemektedir. Sıcaklık ve nem değerleri değiştikçe, üretimde kullanılan boya dahil tüm kimyasallar ve katkı maddelerinin kimyasal özellikleri değişmekte, nokta kazancı farklılık arzetmekte, üretimde birçok problemler yaşanmaktadır. Aşırı sıcak ortamlarda daha çok incelen-sıvılaşan boya, hızla buharlaşan alkol, ısınan hazne suyu nokta kazancının artmasına yol açarak baskı kalitesini ve renk tonlarını olumsuz yönde etkiler. Aşırı nem ise kağıdı doğrudan etkileyerek yüzey düzgünlüğünü bozar, boyanın kağıt üzerine tutunmasında önemli sorunlar yaratır.

Ortam ışık değerleri de renk tonlarının ayarlanmasında göz yanılgılarına yol açarak, renklerin farklı şekilde daha sıcak/daha soğuk basılmalarına sebep olur. Daha önceki yazılarımızda belirttiğimiz gibi, ortam ışıklarının ve tüm kontrol masalarının 5000 Kelvin değerinde ışıklar ile donatılmış olması gerekir. Aksi takdirde baskı üretimi ortamında onaylanmış olan renk tonları kendi işyerinizde veya müşteri ziyaretindeki farklı ışık ortamlarında farklı tonlarda algılanır ve tüm üretimin yeniden yapılması gerekebilir.

Baskı Ustası ve Psikoloji
Baskı üretimini gerçekleştiren baskı ustasıyla provayı basan ustanın bile aynı kişi olmasında büyük yarar vardır. İnsan olarak her birimizin psikolojik ve ruhsal yapısı hemen hemen her gün değişmektedir. Yaşadığımız koşullar, aile problemleri, ekonomik sorunlar vs., psikolojik yapımızı saat ve saat değiştirebildiği için, baskı üretimi sırasında baskı ustasının neşeli veya hüzünlü olması da renklerin farklı tonlarda basılmasına yol açabilir. Neşeli olan bir ustanın daha canlı, daha parlak ve daha sıcak renkler bastığı; hüzünlü ve melankolik diğer bir ustanın ise daha pastel, daha soluk ve daha karanlık renkleri tercih ettiği bilimsel olarak ispatlanmıştır.

Baskı  Kontrol Şeridi ve Densitometre
Bütün bu unsurlar gözönüne alındığında, baskı üretiminde neden 'Baskı Kontrol Şeridi' ve neden 'Densitometre' kullanılması gerektiği apaçık ortaya çıkmaktadır. Baskı Kontrol Şeridi, baskı üretiminin sağlıklı ve sürekli aynı standartta gerçekleşebilmesini sağlamak için kullanılması zorunlu olan, baskı ustasının en büyük yardımcısıdır. Baskı Kontrol Şeridi kullanılmadan basılan projeler tamamıyle baskı ustasının nörolojik, ruhsal ve görme-göz sağlığıyla, o günkü psikolojik durumuna doğrudan endekslenmiş olur.

Orijinal Baskı Kontrol Şeridi (Gretag, GATF, FOGRA, Brunner vs.,), boyaların tüm baskı alanında, sürekli aynı kıvamda, aynı yoğunlukta basılmalarını sağladığı gibi; aynı zamanda kalıp pozlama kontrolünden baskının sağlıklı gerçekleşmesine kadar, nokta kazancı ile boyaların üst üste yapışma denetimi dahil baskı kalitesini etkileyen tüm unsurların kontrol altında tutulmasını temin etmektedir.

Gerek boya kıvamları ile yoğunluklarını, gerekse nokta kazancı ve trap değerlerini ölçmeye yarayan 'Baskı Densitometresi' ise (Gretag-Macbeth, X-Rite, Teckhon vs.,) tüm baskı üretiminde bulunması gereken baskı ustalarının en önemli yardımcı aletidir. Prova baskıların hazırlanmasında ve baskı üretim esnasında mutlaka orijinal baskı kontrol şeridi kullanılması ve densitometre ile gerekli ölçümlerin yapılarak aynı standart değerlerde üretimin gerçekleşmesi gerekir. Aksi takdirde standart olmayan koşullarda, standart dışı prova ve tamamiyle ustanın insiyatifine kalmış standart dışı, gelişigüzel baskılar elde edilmiş olur. Bu koşullar altında hiçbir sağlıklı baskı üretimi gerçekleştirilemez ve ekranlarınız ile çıkış ünitelerinizin renk eşlemesi de standart dışı ve gelişigüzel yapılmış olur.

Baskı Kontrol Şeridi üzerindeki boya yoğunlukları Baskı Densitometresi kullanılarak Ofset Baskı Standart değerlerine uygun olarak basımı sağlanmalıdır. (ISO 12647-2)

hspace=0

hspace=0

Prova Malzemeleri - Kağıt
Baskı üretiminin gerçekleşeceği prova malzemesinin cinsi, markası, gramajı, opaklık ve yüzey yansıma değerleri ile kimyasal ve diğer fiziksel yapısı renk tonları ile baskı kalitesini doğrudan etkileyen en önemli unsurdur. Üretimde kullanılan tüm malzemelerin kimyasal, fiziksel ve yüzey farklılıkları renk zenginliklerinin de farklı genişlikte olmasını doğurmaktadır.

'Kağıt' ortam şartlarından ve baskı üretimindeki koşullarından en çabuk etkilenen, en çok kullandığımız malzeme olarak prova baskılarda mutlak surette birebir aynısının kullanılması gerekir. 'Parlak Kuşe' kağıt yüzeyi özel olarak kaplanarak çeşitli işlemlerden geçirilip parlaklık kazandırılan ve renk genişliğini, renk zenginliğini, parlaklık ile doygunluğu en çok yansıtan türdür. Nokta kazancı düşük olduğu için, rengin önemli olduğu ve ağırlık kazandığı bütün projelerde daha sık kullanılır. 'Mat Kuşe' kağıt yüzeyi de özel olarak kaplanmış, ancak yazı ağırlıklı işlerde kullanılmak üzere yüzeyi mat olarak bırakılmış kağıt cinsidir. Kuşe kağıt tercihi yaparken mutlaka renk genişliklerinin iyi incelenmesi ve müşterinin bu konuda bilgilenderilmesi gerekir.

1.Hamur fotokopi' kağıt yüzeyi ise kaplamasız olduğu için boyayı emer ve fazla boya taşıyamadığından dolayı renk genişliği önemli ölçüde daralmış olur. Boyalar parlaklığını kaybeder ve nokta kazancının yüksek olması sebebiyle derinlik azalır, orta ve koyu tonlarda kirlenmeler oluşur.

3.Hamur gazete' kağıt yüzeyi ise aşırı derecede emici olduğu için nokta kazancı çok yüksektir, renk genişliği çok kısıtlıdır ve renkler birbirine girerek kirlenmeler, çamurlaşmalar meydana getirir. Koyu tonlarda detay kaybolur, netlik ve derinlik azalır. Ayrıca gazete baskı sistemi, Web Ofset, çok yüksek hızda bobin kağıda baskı yaptığı için, baskı tekniğini de gözönünde bulundurarak provaların web ofset koşullarına göre hazırlanmış olması gerekir.

'Özel Kağıtlar'ın yüzeyleri çok çeşitli olup, bu tür kağıtlara yapılacak baskı üretimleri için, prova baskıların da aynı orijinal kağıt üzerine bastırılması şarttır.

Kağıt cinsi ne olursa olsun, her marka kağıt yüzeyinin fiziksel ve kimyasal özellikleri de farklılık arzeder. Değişik marka kağıtlar yanyana 5000 K ışık altında incelendiği zaman, yüzey beyazlıklarındaki ton farkları da açıkça görülebilir. Yüzey beyazlıklarının değişimi bile renk tonlarını doğrudan etkiler. Rengi etkileyen diğer bir faktör ise kağıdın kalınlığı, gramajıdır. Kağıt ne kadar kalın olursa, renk tonlarının genişliği ve zenginliği de aynı oranda artar.

Kağıdın kalınlığının yanısıra, ışık geçirgenliği-opaklık değeri de renk kalitesini ve renk genişliğini etkileyen önemli bir diğer unsurdur. Diğer baskı sistemlerinde kullanılan malzemeler ise çok daha çeşitli olmasına rağmen kağıt kadar karmaşık değildir. Ancak gerçek baskı hangi malzemeye uygulanacaksa, prova baskı da mutlaka aynı malzeme üzerine basılmalıdır.

hspace=0


NÖTR GRİ TONLAR

Herkesin bildiğinin aksine, CMY nokta değerlerinin birbirlerine eşit olması (C=50, M=50, Y=50) hiçbir zaman nötr gri rengi oluşturmaz. Ofset boyaların pigment formülasyonları, kroma değerleri ve kimyasal etkileşimleri vs., sebebiyle nötr gri tonların elde edilebilmesi ancak farklı CMY nokta değerlerinin prova baskılar neticesinde ölçümleri yapılarak ve/veya gözle kontrol edilerek saptanması gerekir. Bu sebeple açık, orta ve koyu ton nötr grileri hatasız belirlemek için farklı CMY nokta değerleriyle kombinasyonlar hazırlanarak prova baskı sayfasına yerleştirilmelidir. Bilhassa ekran ve çıkış ünitesi renk eşlemelerinin yapılabilmesi için nötr gri tonların saptanması çok önemlidir.



YÜZEY KAPLAMALARI

Prova baskısından sonra, şayet laminasyon, UV lak, vernik kaplama gibi işlemleri sıklıkla kullanıyorsanız, mutlaka prova baskısını bu işlemlerden de geçirtmelisiniz. Yüzey kaplama kimyasalları saf nötr beyaz ve gerçek saydamlıkta olmadıkları için renk tonlarını doğrudan etkiler ve renklerin üzerinde renk sapması 'cast' oluşturur. Baskı sonrası yapılan her türlü kaplama, renk tonlarını %5 - %10 ve hatta %20 oranında etkilediği saptanmıştır. Bu sebeple baskı sonrası yüzey işlemi gören işleriniz için de ayrıca renk eşlemesi yapmanızda büyük yarar vardır.

PROVA BASKI KONTROL

Standart değerlerle basılmış olan prova örnekleri, 5000 K ışık altında kontrol edilmelidir. Ortam aydınlatması ve çevre renkleri de sektör standart değerlerine uygun olmalıdır.

 

January 2006

 


Standartlar