Photoshop Magazin
 


Renk yönetimi ve ışıklandırma

01 September 2005 | Sayı: Sep 2005
 
1 2 3 4 5
 

RENK YÖNETİMİ VE IŞIKLANDIRMA


hspace=0


İşletmelerimizin yıllardır en çok zarar ettikleri, sürtüşme ve müşteri kayıplarına yol açan en büyük sebep Renk Yönetimi’nin uluslararası standartlara göre tesis edilmemesinden ve bilinçli olarak uygulanmamasından kaynaklanmaktadır.

Sektörümüzde hizmet veren tüm birimlerde Renk Yönetiminin gerçek anlamının ne olduğu ve konuyla ilgili ne tür alt yapı çalışmaların gerektiği tam olarak bilinmemekte, işletmelerdeki  birimleri yöneten idareciler, genel olarak ustalarından öğrenebildikleri kadarıyla birimlerde birtakım düzenlemeler   yapmakta, ancak renk konusunda doğan problemler karşısında her birim hatayı diğer birime yüklemektedir. 

Renk Yönetimi’nin temel amacı baskıya girecek herhangi bir projenin, başlangıcından itibaren, renk kalitesini etkileyecek tüm unsurların kontrol altında tutulmasını sağlayarak, dokümanlarda kullanılan görsellerin renk tonlarının orijinal objelerle aynı renk tonunda basımını temin etmektir. Ayrıca dokümanlarda kullanılan yazı, çizgi, zemin, logo ve benzeri grafik unsurlarda kullanılan renklerin de müşterinin isteği doğrultusunda gerçekleşebilmesi için Renk Yönetimi’nin doğru şekilde oluşturulması ve uygulanması şarttır.

Renk Yönetimi denilince çoğu kimsenin aklına ‘provaya göre renklerin baskıda ayarlanması’ gelmektedir. Halbuki prova baskı Renk Yönetimi’nin sadece küçük bir unsurunu teşkil etmekte ve mutlaka ofset baskı standartlarına göre hazırlanarak basılmış olması gerekmektedir.
Uluslararası kalite standartlarının tamamı tesis edilmeden, gerekli altyapı, donanım ve eğitim desteği alınmadan,uygulama esasları öğrenilmeden Renk Yönetimi’nden ve kaliteli baskıdan söz etmek mümkün değildir.


RENK YÖNETİMİ NEDİR?


Renk Yönetimi, fotoğraf çekimi ve tasarımdan mücellit aşamasına kadar, tüm üretim safhalarında kullanılan ünite ve makinelerin, baskı sistemlerine göre uluslarası standartlar ışığında kalibre edilerek, orijinal renklerin elde edilebilmesinin sağlanması için yapılan düzenleme, çalışma ve kontrollerin idaresidir.

Grafik ve basım sektöründe kullanılmakta olan ürünlerin bir kısmı RGB sitemiyle çalışırken, bazı üniteler ve baskı sistemleri tümüyle CMYK renk düzeninde üretim yapmaktadır. İki farklı renk sisteminde çalışan bütün bu makine ve cihazların aynı renk tonlarını gösterebilmesi ve üretim standartlarına göre adapte edilebilmesini sağlamak için Renk Yönetimi kullanılmaktadır. Şüphesiz Renk Yönetimi ile Kalite Yönetimi mutlaka birlikte uygulanması gereken unsurlardır. Ancak kullanılan malzemenin kalitesi ne olursa olsun, Renk Yönetimi’nin bilimsel olarak ve belli standartlara göre oluşturulması ve uygulanması şarttır. Ayrıca, başarıya ulaşmak için bu standartların sürekliliğinin korunması ve her zaman kontrol altında tutulması gerekir.

hspace=0

hspace=0hspace=0

Yüzey kaplama (selefon, lak, vernik) kimyasalları dahil, baskı aşamasında kullanılan boya, hazne suyu, nemlendirme suyu, kağıt, ortam sıcaklık ve nem değerleri ile ışıklandırma Renk Yönetimi’ni doğrudan etkileyen en önemli faktörlerdir. Baskı aşamasında kullanılan bu ürünlerin sürekli değiştirilerek farklı markalar veya seriler kullanılması Renk Yönetimi’nin yeniden tesis edilmesi ve tüm ünitelerin yeni standartlara göre kalibre edilmesi zorunluluğunu doğurur.

Her konser öncesi nasıl bir orkestradaki sanatçıların  kullanmış oldukları tüm müzik aletlerini -Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si- notalara göre akord etmesi gerekiyorsa, aynı şekilde bizlerin de kullanmış olduğumuz tüm makine ve cihazları baskı standartlarına göre akord etmemiz, kalibre etmemiz gerekir. Bütün bu işlemlerin doğru olarak sağlanabilmesi ve renk tonlarının uyumluluğunun elde edilebilmesi için Renk Yönetimi’ni en ince ayrıntısına kadar öğrenmeli ve firmalardaki altyapının uluslararası standartlara göre tesis edilmesi sağlanmalıdır.

Bünyenizdeki cihaz, alet, malzeme ve makine parkuru ne kadar yeni ve gelişmiş te olsa, bu üniteleri kullanan ustalar ne kadar tecrübeli olsalar da, uluslararası standartlara göre Renk Yönetimi tesis edilmemiş ise, sürekli aynı kalitede ve her bakımdan mükemmel renk uyumluluğundan bahsetmek kesinlikle mümkün değildir.

RENK GENİŞLİĞİ (COLOR GAMUT)

Kullanılan tüm ekranlar, diapozitif filmler, fotoğraf kartları, dijital fotoğraf makineleri, masaüstü tarayıcılar, konvansiyonel tarama makineleri, renkli toner bazlı veya inkjet yazıcılar, prova baskı makineleri ve nihayetinde ofset, tipo, serigraf, tampon, flekso, gravür vs., baskı üniteleri, kullandıkları boya, baskı kimyasalları, ortam şartları ve kağıt çeşitlerine göre çok farklı renk genişliklerine sahiptirler.

hspace=0

hspace=0

Bunların yanı sıra, her bir marka ürün de kendi içinde farklı renk genişliklerine sahiptir. ‘X’ marka bir ekranın gösterebildiği renk çeşitliliği ile ‘Y’ veya ‘Z’ marka başka ekranların gösterebildikleri renk çeşitliliği de önemli ölçüde farklılık gösterir. Aynı şekilde parlak kuşe ile mat kuşe, 1.Hamur veya 3.Hamur kağıtların da her değişik markaya göre baskıda oluşturdukları renk genişlikleri farklıdır. Çünkü bütün bu kağıtların yüzey fiziksel, kimyasal ve görsel yapıları değişiktir. Kullanılan boya çeşitlerinin pigment özellikleri ve kimyasal karışımları da farklı olduğundan, her değişik marka boya ile elde edilen renk genişliği de farklılık gösterir.

Ayrıca boyaların ortam sıcaklık ve nem değişimlerinden, alkol, hazne suyu, solvent ve diğer katkı maddelerinden doğrudan etkilenerek farklı kimyasal reaksiyonlara girmeleri ve renk tonlarındaki özelliklerini yitirmeleri de renk uyuşmazlığının ne kadar büyük bir problem olduğunu açık bir şekilde ifade  etmektedir.

Gece gündüz, saatlerce uğraşıp hazırlanan dokümanlardaki renklerin her seferinde ekrandaki görüntüden ve prova baskılardan çok farklı baskı neticeleri vermesi bütün bu makine, sistem ve kullanılan malzemelerin değişik renk genişliklerine sahip olmasından kaynaklanmaktadır.

Ülkemizde uluslararası standartlar oluşturulmadığı ve uygulanmadığı için, basılabilen renk genişlikleri her gün ve her saat baskı makinelerinin bulunduğu ortamlara göre de sürekli değişmektedir.

Renk Yönetiminde klasik konvansiyonel yöntemlerin yanısıra, özel renk ölçüm cihazları (spektrophotometre) ile değerler belirlenerek her bir makine ve üretim unsuru için oluşturulan ICC profil yaratma programları da kullanılmaktadır.

Konvansiyonel sistemde baskı makinesi ile kullandığı malzemeler ve ortam standartları esas alınarak, baskı öncesi birimlerdeki tüm ekranlar ve prova ünitesi baskı provasına göre kalibre edilmekte, tarama ünitesinin (scanner) beyni de bu provaya göre programlanmaktadır.

ICC profil sisteminde ise, orijinal esas alınarak, her bir ünitenin orijinale göre ayrı ayrı renk profili yaratılmakta ve  bilgisayarın renk yönetim sistemine yüklenmektedir.

RENK YÖNETİMİ UNSURLARI

Renk Yönetimi tesis edilmeden önce üretimde kullanılan bütün bu birimlerdeki makine ile cihazların gerekli bakım,temizlik, ayar ve kendi kalibrasyonlarının yapılması gerekir. Örnek olarak, tasarımların gerçekleştirildiği ve fotoğrafların renk rötuşlarının yapıldığı tüm bilgisayar ekranlarının  sıfırlanması, film veya CTP pozlama makinelerinin lazer ayarlarının düzenlenmesi şarttır. Bu ünitelerin kalibrasyonları yapılmadan Renk Yönetiminin tam anlamıyla gerçekleştirilmesi mümkün değildir.

Renk Yönetimi’nde etken olan cihaz, makine ve işlemler;
l  Dijital fotoğraf makineleri
l  Diapozitif film ve banyo işlemleri
l  Fotoğraf çekimleri ve ışıklandırma
l  Baskı öncesi birimleri çalışma ortamı ışıklandırılması
l  Tarama makineleri (scanner)
l  Tarama ve rötuş işlemleri
l  Bilgisayar ekranları
l  Bilgisayarda rötuş işlemleri
l  Pantone katalogları
l  Renkli inkjet yazıcılar

hspace=0 hspace=0 hspace=0
      
Orjinal görüntü         Renk yönetimi uygulanmamış    Renk yönetimi uygulanmamış
                                                         Ofset baskı neticesi                     Ekran görüntüsü

>> Dijital prova üniteleri
>>Konvansiyonel prova üniteleri ve kontakt şasiler
>>Film çıkış ve banyo makineleri
>>Film kontrol densitometresi
>>Kalıp pozlama şasi ve banyo makineleri
>>CTP kalıp pozlama üniteleri
>>Kalıp kontrol densitometresi
>>Kağıt
>>Baskı üretimi
     Boya yoğunlukları
     Nokta kazancı
     Trap
>>Baskı malzemeleri
     Boya ve katkılar
     Nemlendirme suyu
     Solventler
>>Baskı ortamı unsurları
     Sıcaklık, Nem
>>Yüzey kaplama ürünleri
     Selefon, Lak, Vernik

IŞIKLANDIRMA STANDARTLARI

hspace=0Renk ile ilgili çalışma yapılan ve renk uyumu kontrollerinin gerçekleştirildiği  firmaların tüm birimlerinde kullanılan ışıkların mutlaka ISO 3664:2000 standardı D50 (5000 Kelvin) ışık sıcaklığı değerinde olması gerekir.
Normal ampuller ve halojen lambalar 5000 Kelvin’in altındadır. Bu tür ışıkla aydınlatılmış ortamlarda gördüğümüz tüm renklerin üstünde sarı ‘cast’ Renk Sapması’ oluşur. Bu durumda sarı rengi (sıcak tonları) geri çekerek işlerimizi olması gerektiğinden daha fazla mavileştirmiş (soğuklaştırmış) oluruz. Floresan lambalar ise 5000 Kelvin üstünde değere sahiptirler. Bu kez de tüm renklerin üstünde mavi ‘cast’ Renk Sapması oluşur. Bu durumda tüm renkleri olduğundan daha soğuk (mavimtrak) algılarız. Bunun sonucunda ise mavi rengi (soğuk tonları) geri çekmek zorunda kalır ve tüm renkleri olması gerektiğinden daha fazla sıcaklaştırmış (sarı-kırmızı) oluruz.

Fotoğraf stüdyoları, tarama üniteleri ile bilgisayar ortamları, Pantone katalogların bakıldığı ve kullanıldığı yerler, baskı atölyeleri, orijinal ve prova ile baskıların karşılaştırıldığı, değerlendirildiği odalardaki yer, tavan ve duvarlar ile eşya yüzeylerinin yansıma yapmayacak mat veya yarı mat, nötr gri tonlarda olması gerekir.

hspace=0‰ Bütün bu ortamlarda çalışan operatör ve elemanların da üzerindeki giysileri olanaklar dahilinde nötr gri tonlarda seçmeleri veya nötr gri önlük, iş elbisesi giymeleri Renk Yönetimi’nin kurallarındandır. Bilgasayar operatörünün giydiği mavi bir gömlek ekran yüzeyine yansıma yaparak renklerin olduğundan daha soğuk ve mavimsi gözükmesine sebep olur.

‰ Günün belli saatlerinde dışarıdan gelen güneş ışığının renk sıcaklığı da farklı tonlarda olduğundan, bilhassa bilgisayar ekranlarının pencerelere paralel olmasında fayda vardır.

‰ Renk ve ışık yansımalarının önlenmesi için bilgisayar ekranlarının çevresine mutlaka koyu, mat nötr gri veya siyah paneller takılmalıdır.

‰ Aynı şekilde fotoğraf çekimlerinin yapıldığı alanlarda   kullanılan ışıkların da ISO 3664:2000 standartlarına uygun olarak seçilmesi gerekir. Görseller üzerine düşen ışıkların renk sıcaklıkları farklı değerlerde olduğu takdirde, fotoğrafı çekilen objelerin orijinal renklerinde ton sapmaları oluşur ve bu görsellerin tarama ile renk rötuşlarında problemler yaşanır.

hspace=0hspace=0

Duvar, yer, tavan veya çevredeki objeler nötr gri tonlar dışında renkleri ihtiva ederse, bu farklı renkler prova çıktıları ile basılmış işlerin, bilgisayar ekranlarının, orijinal opak ve diaların üzerine yansıma yaparak gerçek renklerin farklı tonlarda gözükmesine sebep olur.

‰ Öte yandan transparan diapozitif ve opak görsellerin seçimi, kontrolü, karşılaştırılması ve renk rötuşlarının yapılması için mutlaka 5000 Kelvin lambalarla donatılmış ışıklı masaların kullanılması gerekir.

hspace=0

‰ Renk kontrol ve karşılaştırma işlemlerinin yapıldığı ışık dolapları Renk Yönetimi’ne önem veren, yüksek kalitede işler basmayı hedefleyen bütün firmalarda bulunması gerekir. Değişik ışık standartları ile donatılmış nötr gri tondaki bu kabinler, en kritik işlerde ve bilhassa 3 boyutlu objelerle baskıda elde edilen renk tonlarının karşılaştırılmasında büyük kolaylık sağlamaktadır.

‰ Baskı makinelerinin kumanda masasındaki ışıklar orijinal 50000 Kelvin  (D50) lambalarla donatılır. Ancak birçok matbaada kumanda masalarındaki bu lambaların ömürleri bittiğinde yerine maalesef Kelvin değeri belli olmayan standart dışı floresan lambalar takılmakta, Renk Yönetimi’nin en önemli başlangıç faktörü bilgisizlik sebebiyle ortadan kalkmış  olmaktadır. Baskı kontrol masalarındaki tüm ışıklandırmanın mutlaka D50 standart beyaz ışık olması şarttır. Kontrol alanlarındaki 50000K lamba ve paneller tozdan korunmalı, sık sık   temizlenmeli ve belli aralıklarla bu ışıkların renk sıcaklık değerleri Kelvinometre cihazı ile ölçülmelidir.

hspace=0

‰ Baskı kumanda masalarında renk ton ayarlarını yaparken kullanılan prova çıktıları ile opak ve diapozitif orijinallerin de mutlaka 5000 Kelvin lambalarla donatılmış ışıklı panel ve kutularda bakılması gerekir. Standart dışı ışığa tutularak bakılan orijinallerdeki renk  tonları her zaman operatörleri hatalı renk ayarları yapmalarına yol açar. Müşterilerden gelen birçok renk uyuşmazlığı  şikayetlerinin sebeplerinden birisi de standart dışı ışıkların  kullanılması sebebiyle kaynaklanan hatalardan oluşmaktadır.

‰ ISO 3664:2000 - D50 (5000 Kelvin) ışıklandırma stardardı, Grafik ve Basım sektöründeki tüm birimlerde uygulanması gereken en önemli faktörlerin başında gelmektedir.
Fotoğraf stüdyoları, reklam ajansları, grafik tasarım atölyeleri ve servis bürolar da bu standartlara uymak zorundadırlar. Aksi takdirde Renk Yönetimi sadece  matbaaların bünyesinde  kalır ve tam bir başarı elde edilemez.

hspace=0

 

September 2005

 


Standartlar